کبد یکی از مهمترین اعضای بدن است که نقش حیاتی در ادامه زندگی انسان دارد. این عضو مسئول سمزدایی بدن، تنظیم سوختوساز یا همان متابولیسم مواد غذایی، تولید صفرا و ذخیره انرژی به شکل گلیکوژن است. هر مادهای که از دستگاه گوارش جذب میشود، پیش از آنکه وارد گردش عمومی خون شود، از کبد عبور میکند. به همین دلیل کبد به نوعی فیلتر اصلی بدن به شمار میرود. این عضو در تنظیم سطح قند خون، پردازش چربیها و ساخت پروتئینهای ضروری نیز نقش دارد. کاهش عملکرد کبد میتواند به سرعت تعادل بدن را بر هم بزند و در موارد شدید حتی به مرگ ناگهانی منجر شود.
بیماریهای کبدی در جهان از مشکلات جدی سلامت محسوب میشوند و با عوارض و مرگومیر قابل توجهی همراه هستند. عواملی مانند مصرف الکل، برخی داروها، عفونتهای ویروسی و سموم محیطی میتوانند به بافت کبد آسیب برسانند. ورود طولانیمدت فلزات سنگین یا حلالهای شیمیایی به بدن، تولید مواد آسیبزا موسوم به رادیکالهای آزاد را در کبد افزایش میدهد. این مواد میتوانند باعث تخریب سلولهای کبدی شوند و زمینه را برای بروز بیماریهایی مانند سیروز، هپاتیت و حتی سرطان کبد فراهم کنند. همچنین قرار گرفتن در معرض تشعشعات، چه به صورت تصادفی و چه در روند برخی درمانهای پزشکی، ممکن است عملکردهای حیاتی کبد را مختل کند. با توجه به این چالشها، یافتن راهکارهای جدید برای محافظت از کبد اهمیت زیادی دارد.
مهناز محمدی از گروه زیستشناسی واحد اسلامشهر دانشگاه آزاد اسلامی، پژوهشی را در همین راستا درباره نقش باکتریهای پروبیوتیک یا همان باکتریهای اسید لاکتیک در درمان بیماریهای کبدی انجام داده است. این پژوهش با تمرکز بر باکتریهای مفید موجود در شیر شتر، به بررسی ظرفیت آنها در کاهش آسیبهای کبدی و حتی مقابله با سرطان کبد پرداخته و تلاش کرده است تصویری روشن از توان درمانی این میکروارگانیسمها ارائه دهد.
روش انجام این تحقیق به صورت مروری بوده است. به این معنا که پژوهشگر با جمعآوری و تحلیل نتایج مطالعات پیشین، دادههای موجود درباره باکتریهای اسید لاکتیک جداشده از شیر شتر و اثرات آنها بر سلولهای کبدی را بررسی کرده است. در این نوع پژوهش، نتایج تحقیقات مختلف کنار هم قرار میگیرند تا یک جمعبندی جامع به دست آید. این رویکرد به پژوهشگر اجازه میدهد بدون انجام آزمایش جدید، از شواهد علمی موجود برای ارزیابی اثرات احتمالی این باکتریها بر بیماریهای کبدی استفاده کند.
یافتهها نشان میدهند باکتریهای اسید لاکتیک موجود در شیر شتر دارای ترکیبات زیستفعالی هستند که میتوانند اثرات آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی داشته باشند. آنتیاکسیدانها موادی هستند که از سلولها در برابر آسیب ناشی از رادیکالهای آزاد محافظت میکنند. در بسیاری از بیماریهای کبدی و بهویژه سرطان کبد، استرس اکسیداتیو و التهاب نقش مهمی در پیشرفت بیماری دارند. نتایج بررسیها حاکی از آن است که این باکتریها میتوانند با کاهش استرس اکسیداتیو و تعدیل التهاب، شرایط را برای حفظ سلامت سلولهای کبدی فراهم کنند.
همچنین گزارش شده است که این باکتریها میتوانند فرآیندی به نام آپوپتوز یا مرگ برنامهریزیشده سلولی را در سلولهای سرطانی فعال کنند. آپوپتوز یک سازوکار طبیعی بدن برای حذف سلولهای آسیبدیده یا غیرطبیعی است. در سرطان، این سازوکار به درستی عمل نمیکند و سلولهای سرطانی به رشد خود ادامه میدهند.
باکتریهای اسید لاکتیک موجود در شیر شتر با تاثیر بر مسیرهای درونی سلول، میتوانند مرگ سلولهای سرطانی کبد را افزایش دهند و از زندهمانی آنها بکاهند. این موضوع نشان میدهد که این باکتریها میتوانند به عنوان درمان کمکی در کنار روشهای رایج درمان سرطان کبد مورد توجه قرار گیرند.
بر اساس اطلاعات تکمیلی این پژوهش، شیر شتر علاوه بر باکتریهای مفید، حاوی ترکیباتی مانند لاکتوفرین، لیزوزیم و پروتئینهای خاصی است که خواص ضدالتهابی و تقویتکننده سیستم ایمنی دارند. وجود ویتامین C در این شیر نیز به افزایش ظرفیت آنتیاکسیدانی آن کمک میکند. برخی پروتئینهای هیدرولیزشده موجود در شیر شتر توانایی محافظت از کبد و حتی کلیه را نشان دادهاند و میتوانند به کاهش فشار خون نیز کمک کنند.
از سوی دیگر، شیر شتر دارای آنتیبادیهای کوچکی به نام نانوبادی است. این مولکولها نسبت به آنتیبادیهای معمولی کوچکتر و پایدارتر هستند و میتوانند بهطور مؤثر عوامل بیماریزا را شناسایی و خنثی کنند. استفاده از این نانوبادیها در تحقیقات مربوط به سرطان، عفونتها و اختلالات خودایمنی مورد توجه قرار گرفته است. بر اساس این یافتهها، ترکیب شیر شتر با درمانهای دارویی ممکن است اثر درمان را تقویت و برخی عوارض جانبی را کاهش دهد.
منبع:ایسنا
