دکتر روح‌الله مرادی در گفت و گو با بررسی وضعیت مزارع زعفران‌کاری در سراسر کشور، هشدار داد: با وجود بهبود نسبی شرایط نسبت به سال گذشته، کاهش تعداد جوانه‌های گل در هر بنه، موجب افت ۳۰ درصدی عملکرد زعفران در واحد سطح نسبت به سال ۱۴۰۳ خواهد شد.
وی اظهار کرد: در حالی که انتظار می‌رفت با عبور از سال کشاورزی دشوار گذشته، شاهد بازگشت تولید به سطح معمول باشیم، نتایج مشاهدات میدانی کارشناسان نشان می‌دهد عوامل اقلیمی و فیزیولوژیک، چالش جدیدی را پیش روی تولیدکنندگان زعفران قرار داده است.
رئیس پژوهشکده زعفران تربت حیدریه افزود: یکی از نکات مشترک و قابل توجهی که تقریباً از سوی کشاورزان مناطق مختلف مطرح شد، پایین بودن تعداد جوانه‌های گل در بنه‌های زعفران است. در واقع، در شرایط فعلی با یک پارادوکس تولیدی روبه‌رو هستیم.
مرادی در توضیح این پدیده گفت: در بسیاری از مزارع، بنه‌ها از نظر اندازه و وزن وضعیت نسبتاً مناسبی دارند و حتی درشت‌تر از برخی سال‌های گذشته هستند، اما این درشتی می‌تواند فریبنده باشد. بخش قابل توجهی از این بنه‌ها در سال جاری عمدتاً تنها دارای یک جوانه گل هستند؛ در حالی که در سال‌هایی که عملکرد مطلوب بوده است، وجود دو، سه و حتی چهار جوانه گل در بسیاری از بنه‌ها مشاهده می‌شد.
وی تأکید کرد: تغییرات دمایی در تابستان‌های اخیر مستقیماً بر چرخه فیزیولوژیک گیاه اثر گذاشته است. در زعفران، صرفاً درشتی و وزن بنه نمی‌تواند مبنای مناسبی برای پیش‌بینی عملکرد گل باشد. با توجه به اثر منفی دماهای بالا در تابستان بر عملکرد گیاه، تعداد جوانه‌های گل تشکیل‌شده در هر بنه، اصلی‌ترین عامل تعیین‌کننده ظرفیت تولید گل و در نهایت عملکرد زعفران در واحد سطح است.
وی ادامه داد: بنابراین، افزایش نسبی اندازه بنه‌ها در شرایط فعلی الزاماً به معنای افزایش تولید گل نیست و حتی می‌تواند در زمان برداشت موجب ناامیدی کشاورزان شود.
رئیس پژوهشکده زعفران کشور خاطرنشان کرد: ارزیابی‌های انجام شده، برآوردی اولیه و میدانی پیش از آغاز برداشت اصلی است. بر اساس مشاهدات کارشناسان پژوهشکده زعفران و مقایسه وضعیت بنه‌ها و جوانه‌های گل در مناطق مختلف، انتظار می‌رود عملکرد زعفران در سال جاری نسبت به سال گذشته اندکی بهبود داشته باشد؛ زیرا سال گذشته از نظر عملکرد، سال نامطلوبی برای بسیاری از مناطق زعفران‌کاری بود.
لزوم اتخاذ رویکرد علمی در مدیریت بحران تولید
وی در عین حال هشدار داد: نباید این بهبود را به معنای بازگشت به دوران طلایی تولید دانست. برآورد فعلی ما نشان می‌دهد که عملکرد زعفران در واحد سطح در سال ۱۴۰۵، حداقل حدود ۳۰ درصد پایین‌تر از عملکرد سال ۱۴۰۳ و میانگین عملکرد سال‌های معمول خواهد بود. این یعنی با وجود ظاهر مناسب مزارع، خروجی نهایی تولید، شامل گل و سپس پودر زعفران، با کاهش مواجه خواهد بود.
مرادی در ادامه بر لزوم اتخاذ رویکرد علمی در مدیریت بحران تولید تأکید کرد و گفت: در شرایطی که درباره میزان تولید زعفران در سال جاری اظهارنظرهای مختلفی مطرح می‌شود، لازم است برآورد تولید بر اساس شواهد میدانی، سطح زیرکشت، عملکرد واقعی در واحد سطح و وضعیت گل‌دهی مزارع انجام شود. اظهارنظر درباره افزایش یا کاهش تولید، بدون توجه به این شاخص‌های مهم، نمی‌تواند تصویر دقیقی از شرایط واقعی تولیدکنندگان ارائه دهد.
وی با تأکید بر مسئولیت اجتماعی دانشگاه افزود: پژوهشکده زعفران دانشگاه تربت‌حیدریه به عنوان یک مجموعه علمی و تخصصی و با دارا بودن کارشناسان خبره زعفران، خود را موظف می‌داند اطلاعات مربوط به وضعیت تولید را بر مبنای داده‌های میدانی و شواهد علمی در اختیار جامعه تولیدکنندگان، فعالان زنجیره زعفران و افکار عمومی قرار دهد تا تصمیم‌گیری‌ها، چه در سطح سیاست‌گذاری‌های دولتی و چه در سطح مدیریت مزارع، بر اساس واقعیت‌های مزرعه انجام شود.
مرادی با تأکید بر جایگاه استراتژیک این منطقه در صنعت جهانی زعفران، بر ضرورت مقابله با چالش‌های اقلیمی و به کارگیری دانش نوین برای حفظ پایداری تولید این محصول ارزشمند تأکید کرد.
رئیس پژوهشکده زعفران دانشگاه تربت‌حیدریه بیان کرد: تربت‌حیدریه فراتر از یک مرکز تولیدی، به عنوان مهم‌ترین منطقه صنعت زعفران در جهان شناخته می‌شود.
وی با اشاره به ویژگی‌های اقلیمی نیمه‌خشک و شرایط خاک‌شناسی منحصر به فرد این منطقه افزود: ترکیب ویژگی‌های ژنتیکی گیاه و شرایط محیطی در تربت‌حیدریه، محصول این منطقه را از سایر نقاط جهان متمایز کرده است.
زعفران تربت‌حیدریه در صدر فهرست تقاضای واردکنندگان از اروپا و شرق آسیا
مرادی در ادامه با اشاره به برتری کیفی محصول منطقه اظهار کرد: زعفران تولیدی در تربت‌حیدریه از نظر میزان سافرانال، به عنوان عامل عطر، کروسین، به عنوان عامل رنگ و پیکروکروسین، به عنوان عامل طعم، در بالاترین سطح کیفی قرار دارد. همین امر موجب شده است این محصول همواره در صدر فهرست تقاضای واردکنندگان از اروپا و شرق آسیا قرار داشته باشد و در بالاترین سطح قیمت‌های جهانی معامله شود.
رئیس پژوهشکده زعفران با اشاره به نقش علمی این مرکز افزود: پژوهشکده زعفران دانشگاه تربت‌حیدریه به عنوان تنها پژوهشکده تخصصی این محصول در جهان، با برخورداری از آزمایشگاه‌های به‌روز، بستری را برای محققان فراهم کرده است تا در زمینه‌های اصلاح نژاد، مدیریت آفات، بهینه‌سازی مصرف آب و مقابله با اثرات تغییر اقلیم به پژوهش بپردازند.
وی همچنین با ابراز نگرانی از چالش‌های پیش‌رو، از تأثیر تغییرات اقلیمی بر تولید زعفران خبر داد و گفت: افزایش دما در تابستان‌ها منجر به کاهش تعداد جوانه‌ها در بنه‌ها شده است که این موضوع یک زنگ خطر برای کشاورزان محسوب می‌شود. آینده تولید در این منطقه به شدت به مدیریت بحران‌های اقلیمی وابسته است.
مرادی با اشاره به کاهش ۳۰ درصدی عملکرد در واحد سطح در سال جاری تأکید کرد: با وجود این چالش، برخورداری منطقه از زیرساخت‌های علمی و همچنین تجربه بالای کشاورزان، امیدها را برای مدیریت بهتر بحران و بازگشت به ظرفیت‌های واقعی تولید در سال‌های آتی زنده نگه داشته است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: برای حفظ و پایداری جایگاه زعفران این منطقه، تغییر روش‌های آبیاری و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین کشاورزی الزامی است.
تربت حیدریه به عنوان قطب زعفران جهان شناخته می‌شود و برآورد می‌شود حدود ۱۰ هزار هکتار از مزارع زعفران کشور در این شهر قرار دارد که تقریباً بیشتر از ۵۰ درصد کل تولید زعفران جهان در این شهر صورت می‌پذیرد. این در حالی است که ایران بیش از ۹۴ درصد زعفران جهان را تأمین می‌کند. این شهر با داشتن شرایط مناسب آب و هوایی و خاک حاصل خیز، محیطی ایده‌آل برای رشد و تولید این گیاه ارزشمند فراهم کرده است.
منبع:ایسنا
