هر ساله هزاران نفر در جهان بر اثر بیماریهای منتقلشده از غذا آسیب میبینند. این بیماریها نهتنها سلامت مردم را تهدید میکنند، بلکه هزینههای سنگینی هم به جامعه تحمیل میکنند. بیش از ۲۵۰ بیماری مختلف در این گروه شناخته شدهاند و بسیاری از آنها بهدلیل وجود میکروبهای بیماریزا در غذا بهوجود میآیند. گاهی هم سموم یا مواد شیمیایی آلاینده، مثل قارچهای سمی، عامل بیماری هستند. به همین دلیل، ایمن نگهداشتن مواد غذایی از همان مرحله بستهبندی اهمیت زیادی دارد.
بستهبندی در اصل باید از غذا در برابر آلودگیهای محیطی محافظت کند، اما در دنیای امروز نقش آن بسیار گستردهتر شده است. بستهبندیهای نوین میتوانند از غذا در برابر بو، نور، گردوغبار، ضربه، رطوبت، دما و حتی ریزاندامگان محافظت کنند و به افزایش عمر مفید آن کمک کنند. در این میان، پلیمرها از مهمترین مواد بستهبندی هستند، چون میتوان ویژگیهایشان را تغییر داد و به شکل فیلم یا پوشش از آنها استفاده کرد. تفاوت فیلم و پوشش هم این است که فیلم، لایهای جداگانه است، اما پوشش مستقیماً روی سطح غذا قرار میگیرد.
در پژوهشی در همین زمینه، رضا باقری رنانی از مرکز آموزش عالی فنی و مهندسی بوئینزهرا به همراه یک همکار دانشگاهی دیگر و با همراهی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ماهشهر، به موضوع خودترمیمی در بستهبندیهای پلیمری مواد غذایی پرداختهاند؛ یعنی تلاشی برای بررسی اینکه این بستهها چگونه میتوانند پس از آسیب، دوباره عملکرد محافظتی خود را تا حدی بازیابند.
این پژوهش بهصورت مروری انجام شده است. یعنی نویسندگان با بررسی مطالعات پیشین، تصویر کلی از پیشرفتها، سازوکارها و محدودیتهای بستهبندیهای خودترمیم ارائه کردهاند. در این نوع مطالعه، نمونهبرداری آزمایشگاهی مستقیم انجام نمیشود، بلکه یافتههای پژوهشهای قبلی گردآوری و تحلیل میشوند تا مشخص شود این فناوری در چه مرحلهای قرار دارد و برای کاربرد در صنعت غذا چه موانعی دارد.
بر اساس یافتهها، استفاده از مواد پلیمری خودترمیم به شکل فیلم یا پوشش میتواند بسیار امیدوارکننده باشد. چون اگر بستهبندی در اثر جابهجایی، حملونقل یا انبارش آسیب ببیند، این مواد میتوانند تا حدی یکپارچگی سطح خود را بازسازی کنند. در بستهبندیهای معمولی، چنین آسیبهایی ممکن است راه را برای رشد میکروبی باز کند و کیفیت و ایمنی غذا را به خطر بیندازد.
پژوهش همچنین نشان میدهد که خودترمیمی در این بستهها دو شکل دارد: در یک نوع، ترمیم با کمک محرک بیرونی انجام میشود و در نوع دیگر، فرایند بهطور خودکار رخ میدهد. با این حال، بیشتر نمونههای ساختهشده تاکنون در مقیاس آزمایشگاهی بودهاند و هنوز راه زیادی تا استفاده گسترده صنعتی باقی مانده است.
این بررسی که نتایج آن در فصلنامه علمی «بسپارش» وابسته به پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی ایران منتشر شدهاند، حاکی از آن است که بستهبندیهای خودترمیم میتوانند نسل تازهای از محافظهای مواد غذایی باشند؛ بستههایی که فقط نگهدارنده نیستند، بلکه در برابر آسیب هم واکنش نشان میدهند. اگر این فناوری به مرحله کاربردی برسد، میتواند به کاهش فساد غذا، افزایش ماندگاری و بهبود ایمنی کمک کند.
با این حال، مجریان این پژوهش تأکید کردهاند که مسیر تجاریسازی این فناوری هنوز با چالشهایی همراه است. باید دوام این بستهها در شرایط واقعی حملونقل و نگهداری بررسی شود، تعداد دفعاتی که میتوانند ترمیم شوند مشخص شود و اثر مواد افزودنی آنها بر غذا نیز ارزیابی گردد. همچنین، غیرسمی بودن و زیستتخریبپذیری این مواد از نکات مهمی است که باید در پژوهشهای آینده بررسی شود.
سرویس خبری:فناوری غذا و بخش صنعت
منبع:ایسنا
