هما بهمدی در گفت و گو با خبرنگار اقتصادی درباره وضعیت ضایعات و پسماندهای بخش کشاورزی و غذا ضمن آسیب شناسی زنجیره های ارزش محصولات کشاورزی و غذایی افزود: در حال حاضر زنجیره های ارزش با حلقه های معیوب، آسیب دیده و مفقود روبرو هستند که ضایعات و پسماند از جمله این حلقه های مفقود محسوب می شوند.
عضو هیات علمی موسسه تحقیقات فنی مهندسی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی اظهار داشت: به دنبال تاکید وزیر جهاد کشاورزی و با هدف ترویج فرهنگ درست مصرف، از اوایل سال گذشته نشست های تخصصی و اقدامات مهمی در راستای مدیریت ضایعات محصولات کشاورزی و غذایی انجام شده است.
وی تصریح کرد: اصلی ترین نتیجه این اقدامات تدوین «برنامه راهبردی مدیریت ضایعات و پسماندهای کشاورزی و غذایی» است که در مراحل نهایی قرار دارد.
بهمدی گفت: این برنامه راهبردی با هدف رفع چالش های مربوط به اسناد بالادستی و سیاست های راهبردی تدوین می شود و انتظار می رود با بررسی چالش ها و توافق میان دست اندرکاران منجر به ارائه ۲۷ تا ۲۸ برنامه عملیاتی شود که می تواند منشا اثر در این حوزه باشد.
عضو هیات علمی موسسه تحقیقات فنی و مهندسی یکی از اصلی ترین چالش های موجود مدیریت این بخش را واژه شناسی دقیق بین مفاهیم ضایعات و پسماند دانست و افزود: طبق تعاریف سازمان فائو (FAO) ضایعات مواد غذایی به مجموع افت کمی یا کیفی مواد غذایی در طول زنجیره ارزش اطلاق و در نهایت به دو بخش «تلفات» و «دورریز» تقسیم می شود.
به گفته وی، تلفات شامل افت کمی و کیفی تا مرحله خرده فروشی و دورریز شامل افت در فاصله عمده فروشی تا مصرف است.
وی اظهارداشت: طبق قانون مدیریت پسماند مصوب سال ۱۳۸۳، پسماند به مجموع مواد جامد، مایع و گاز (به جز فاضلاب) که از فعالیت های انسانی حاصل شده و نیاز به دفع دارد، اطلاق می شود.
وی با بیان اینکه پسماندها به دو دسته عادی و ویژه تقسیم می شوند که در بخش کشاورزی پسماندهای زیستی از جمله موارد مهم هستند گفت: پسماندهای مشکل ساز مانند مانت های پلاستیکی و ادوات ماهیگیری رها شده در اقیانوس ها از این دسته محسوب می شوند.
بهمدی به تفاوت بنیادین رویکرد مدیریتی در این دو حوزه اشاره کرد و افزود: ما باید میان مدیریت ضایعات و مدیریت پسماند تفکیک قائل شویم.
وی اضافه کرد: رویکرد در مدیریت ضایعات بر پایه پیشگیری است زیرا ضایعات قابل پیشگیری هستند اما رویکرد در مدیریت پسماند بر پایه ارزش‌آفرینی است، زیرا پسماند ماهیتا محصول جانبی یک تولید یا فرآیند است که با مدیریت صحیح می توان برای آن ارزش آفرینی کرد و میزان حضور آن را در محیط زیست کاهش داد.
ضایعات بخش کشاورزی حدود ۲۴ درصد است
عضو هیات علمی موسسه تحقیقات فنی و مهندسی سازمان تحقیقات کشاورزی در تبیین چالش های مدیریت پسماند و ضایعات از ضرورت بکارگیری یک «هرم مدیریتی» صحیح خبرداد و گفت: یکی از مشکلات موجود این است که ما به جای حرکت از قاعده هرم، گاهی فعالیت های خود را از انتهای آن آغاز می کنیم.
وی با اشاره به تفاوت آماری موجود افزود: طبق آمارهای فائو میزان ضایعات در کشور ما به طور میانگین حدود ۳۰ درصد گزارش شده اما نتایج تحقیقات موسسه فنی و مهندسی نشان می دهد که این رقم در محصولات زراعی کمتر است و احتمالاً عددی در حدود ۲۴ درصد به واقعیت نزدیک تر است.
بهمدی با تحلیل ساختار نرخ ضایعات در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه اظهارداشت: آمارهای فائو نشان می دهد که در کشورهای در حال توسعه مانند ایران میزان تلفات ۱۳ درصد و دورریز ۱۹ درصد است در حالی که در کشورهای پیشرفته این روند معکوس است.
به گفته وی، در واقع تلفات محصول ناشی از عدم بهره گیری از فناوری و دورریز ریشه در مسائل فرهنگی دارد.
عضو هیات علمی موسسه تحقیقات فنی و مهندسی با اشاره به محدوده وظایف وزارت جهاد کشاورزی در کاهش تلفات بخش کشاورزی و غذا گفت: ما باید با تمرکز بر امکان پذیر بودن اقدامات بر بخش تلفات متمرکز شویم، زیرا که فناوری می تواند در این بخش بیشترین تاثیر را داشته باشد.
وی افزود: این تمرکز مستلزم آن است که نظام کشاورزی و غذا به گونه ای طراحی شود که با هم همخوانی داشته باشند یعنی افزایش عملکرد در واحد سطح با تامین کیفیت و پروتئین مورد نیاز در بخش غذا همسو باشد.
وی درباره مدیریت زنجیره کشاورزی و غذا تصریح کرد: اگر در حلقه های ابتدایی زنجیره آسیبی رخ دهد جبران آن در حلقه های انتهایی بسیار دشوار است، بنابراین نمی توان با تمرکز بر حلقه های پایانی مشکل ضایعات را حل کرد.
بهمدی خاطرنشان کرد: وزارت جهاد کشاورزی متولی تمام مراحل کاهش ضایعات نیست اما در بخش پسماندها با چالش کمبود داده های آماری روبرو هستیم.
لزوم رعایت ایمنی مصرف کننده در مدیریت پسماند و ضایعات
عضو هیات علمی موسسه تحقیقات فنی و مهندسی با تاکید بر رعایت استانداردهای سلامت گفت: در مدیریت ضایعات و پسماند ایمنی مصرف کننده همواره خط قرمز است و نباید در مسیر ارزش آفرینی، سلامت مصرف کننده به خطر بیفتد.
وی در این راستا به بهره گیری از فناوری های نوین، ردیابی دیجیتال و فرآیندهای آنزیمی و میکروبی برای ارزش‌آفرینی از پسماندها اشاره کرد و افزود: سه اصل کلیدی برای مدیریت این حوزه در پیشگیری از ضایعات، ارزش آفرینی از پسماندها و دفن ایمن مورد تاکید است.
بهمدی برای تحقق این اهداف نیاز به سه رکن اساسی همچون ایجاد یک نهاد متولی با ساختار اجرایی مشخص برای مدیریت زنجیره تلفات و پسماند، تدوین اطلس ملی جهت شناسایی دقیق نقاط ایجاد ضایعات و اجرای طرح های پایلوت و هماهنگی مستمر با برنامه های بالادستی کشور دارد.
منبع:ایرنا
