علی نجفیفر در گفتوگو اظهار کرد: کشور امروز به صورت همزمان با چالشهایی همچون کاهش منابع آب زیرزمینی، تغییرات اقلیمی، افزایش نیاز به انرژی، ناترازی برق و ضرورت حفاظت از اراضی کشاورزی مواجه است و در چنین شرایطی باید به سمت مدیریت هوشمندانه و چندمنظوره منابع و ظرفیتهای طبیعی حرکت کرد.
وی خاطرنشان کرد: آگریولتِیکس یا کشاورزی خورشیدی، رویکردی نوین است که در آن پنلهای خورشیدی با طراحی، ارتفاع و آرایش مناسب در اراضی کشاورزی نصب میشوند، به گونهای که امکان ادامه کشت و تولید محصول در زیر یا بین پنلها وجود داشته باشد.
وقتی یک زمین هم غذا تولید میکند و هم انرژی
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام ادامه داد: فلسفه آگریولتِیکس جایگزین کردن کشاورزی با نیروگاه خورشیدی نیست، بلکه استفاده دوگانه و هوشمندانه از یک عرصه برای تولید همزمان غذا و انرژی است.
نجفیفر بیان کرد: این رویکرد میتواند تا حدی تعارض میان توسعه نیروگاههای خورشیدی و ضرورت حفظ اراضی کشاورزی را کاهش دهد؛ چراکه زمین همچنان در چرخه تولید کشاورزی باقی میماند و در کنار تولید محصول، به یک منبع تولید انرژی پاک نیز تبدیل میشود.
وی یادآوری کرد: بخشهایی از مناطق گرم و خشک جنوب و جنوب شرق استان ایلام، به دلیل برخورداری از تابش مناسب خورشید و روزهای آفتابی فراوان، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه انرژی خورشیدی دارند؛ در حالی که کشاورزی این مناطق به دلیل گرمای شدید، رطوبت پایین و تبخیر و تعرق بالا با محدودیتهای جدی، به ویژه در تولید برخی محصولات باغی، مواجه است.
سایه پنلها و فرصت کاهش مصرف آب
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام تصریح کرد: در چنین شرایطی، پنلهای خورشیدی در صورت طراحی و مدیریت صحیح میتوانند با ایجاد سایه کنترلشده، در برخی شرایط موجب کاهش تبخیر آب از خاک، تعدیل دمای محیط و خاک و بهبود شرایط رشد گیاه شوند.
نجفیفر توضیح داد: این موضوع میتواند به افزایش بهرهوری مصرف آب و افزایش تحمل برخی گیاهان در برابر تنش گرمایی کمک کند و برای مناطق گرم و خشک جنوب ایلام که هر قطره آب از ارزش اقتصادی و زیستمحیطی بالایی برخوردار است، اهمیت ویژهای داشته باشد.
وی تأکید کرد: البته میزان این اثرگذاری به نوع محصول، اقلیم، شدت تابش، طراحی سازه، میزان سایهاندازی و نحوه مدیریت مزرعه وابسته است و نمیتوان یک نسخه واحد را برای همه محصولات و همه مناطق تجویز کرد.
کشاورزی خورشیدی نباید به قیمت تخریب طبیعت باشد
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام با اشاره به ضرورت رعایت ملاحظات زیستمحیطی در توسعه سامانههای خورشیدی تشریح کرد: هرچند در برخی منابع از امکان استفاده از سامانههای خورشیدی در مراتع سخن گفته شده است، اما توسعه این تأسیسات در اکوسیستمهای طبیعی، به ویژه مناطق شیبدار و کوهستانی، باید با احتیاط بسیار و پس از ارزیابیهای دقیق فنی و زیستمحیطی انجام شود.
وی ادامه داد: احداث سازههای مصنوعی و زیرساختهای مرتبط با پنلهای خورشیدی در مراتع طبیعی میتواند با تغییر پوشش گیاهی، برهم زدن زیستگاهها، تغییر الگوی رواناب و ایجاد اختلال در فرآیندهای طبیعی، تعادل اکولوژیکی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد و حیات گونههای گیاهی و جانوری را با مخاطره مواجه کند.
نجفیفر تأکید کرد: کشاورزی خورشیدی نباید بهانهای برای تبدیل اکوسیستمهای طبیعی به سایتهای انرژی باشد، بلکه اولویت باید استفاده از اراضی زراعی مناسب، به ویژه زمینهای مسطح و دارای زیرساختهای کشاورزی باشد.
وی افزود: در صورت وجود شرایط مناسب و پس از بررسیهای دقیق، در برخی مراتع مسطح بیابانی نیز میتوان با رعایت تمام ملاحظات فنی و اکولوژیکی، امکانسنجی اجرای سامانههای خورشیدی را بررسی کرد؛ اما اصل اساسی این است که انرژی پاک نباید به قیمت تخریب سرمایههای طبیعی و زیستی کشور تولید شود.
درآمد بیشتر و کاهش هزینههای انرژی کشاورزی
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع استان ایلام یکی دیگر از مزایای آگریولتِیکس را ایجاد ظرفیت درآمدی جدید برای کشاورزان ذکر کرد و گفت: کشاورز میتواند ضمن ادامه فعالیت کشاورزی، از تولید انرژی خورشیدی نیز بهره اقتصادی ببرد.نجفیفر افزود: برق تولیدشده در مزرعه همچنین میتواند برای تأمین انرژی چاهها و سامانههای پمپاژ، سردخانهها، گلخانهها و سایر تجهیزات مورد استفاده قرار گیرد و به این ترتیب، مزرعه میتواند به تدریج از یک مصرفکننده صرف انرژی به بخشی از زنجیره تولید انرژی پاک تبدیل شود.
وی ادامه داد: ترکیب تولید غذا و انرژی در یک عرصه، در صورت طراحی اقتصادی و فنی مناسب، میتواند به افزایش بهرهوری زمین و ایجاد ارزش افزوده بیشتر برای بخش کشاورزی کمک کند.
اجرای طرحهای پایلوت در مهران، دهلران و مورموری
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام تأکید کرد: آگریولتِیکس راهکاری نیست که بتوان آن را بدون مطالعه در همه زمینها و برای همه محصولات اجرا کرد.
وی گفت: نوع محصول، نیاز نوری گیاه، ارتفاع و فاصله پنلها، جهت استقرار آنها، روش آبیاری، شرایط اقلیمی، وضعیت خاک، دسترسی به شبکه برق و همچنین ملاحظات اقتصادی و زیستمحیطی باید در طراحی هر پروژه مورد توجه قرار گیرد.
نجفیفر پیشنهاد کرد: برای شناخت دقیق ظرفیت این فناوری در شرایط بومی استان، چند طرح پایلوت در مناطق مستعدی همچون مهران، دهلران و مورموری اجرا شود تا میزان صرفهجویی آب، عملکرد محصولات، میزان تولید برق، اثر سایهاندازی بر گیاه و توجیه اقتصادی این روش به صورت میدانی ارزیابی شود.
وی افزود: نتایج این طرحهای آزمایشی میتواند مبنای تصمیمگیری برای توسعه هدفمند آگریولتِیکس در سایر مناطق استان و حتی مناطق مشابه کشور قرار گیرد.
آینده کشاورزی در جنوب ایلام؛ پیوند آب، غذا و انرژی
رئیس مرکز تحقیقات ایلام بیان کرد: در شرایطی که تغییر اقلیم منابع آب کشور را تحت فشار قرار داده و ناترازی انرژی نیز به یکی از دغدغههای اساسی تبدیل شده است، دیگر نمیتوان زمین، آب و انرژی را به صورت جداگانه مدیریت کرد.
نجفیفر اظهار کرد: آگریولتِیکس میتواند بخشی از پاسخ به این چالش باشد؛ رویکردی که امکان تولید غذا بدون حذف فعالیت کشاورزی، تولید برق بدون اتکا به سوختهای فسیلی و استفاده بهرهورتر از آب را فراهم میکند.
وی گفت: جنوب استان ایلام با برخورداری از تابش مناسب خورشید و در عین حال نیاز جدی به مدیریت منابع آب، میتواند به یکی از عرصههای مهم آزمون، ارزیابی و توسعه این فناوری در کشور تبدیل شود.
نجفیفر ادامه داد: توسعه این فناوری نیازمند همکاری میان بخشهای کشاورزی، انرژی، محیط زیست، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی است تا تصمیمگیریها بر اساس دادههای واقعی و نتایج مطالعات بومی انجام شود.
وی اضافه کرد: شاید آینده کشاورزی در جنوب ایلام فقط در زمین نباشد؛ بخشی از آن را باید در آسمان و در میان پرتوهای خورشید جستوجو کرد با یک زمین؛ دو محصول؛ آب کمتر، انرژی پاکتر و کشاورزی پایدارتر.
منبع:ایسنا
