استان بوشهر سالهاست با خشکسالی، کاهش منابع آبی و افزایش فشار بر سفرههای زیرزمینی دستوپنجه نرم میکند؛ شرایطی که ضرورت تغییر الگوی مصرف آب در بخش کشاورزی را بیش از هر زمان دیگری آشکار کرده است. در این میان، توسعه سیستمهای آبیاری نوین، استفاده از فناوریهای هوشمند و حرکت به سمت کشت محصولات کمآببر، از مهمترین راهکارهای عبور از بحران آب عنوان میشود؛ اما اجرای این برنامهها در عمل با چالشهایی همراه است.
مرتضی بحرانی، مدیرکل جهاد کشاورزی استان بوشهر، در گفتوگو با ایسنا از موانع توسعه آبیاری مدرن، نگاه سنتی بخشی از کشاورزان، مشکلات اجرای فناوریهای هوشمند و ضرورت فرهنگسازی برای مصرف بهینه آب سخن گفته است.
مهمترین چالشهای استان بوشهر در استفاده از سیستمهای آبیاری مدرن چیست؟
بحرانی: سیستمهای آبیاری نوین تحت فشار چندین سال است که در استان بوشهر اجرا میشود، اما هنوز بهطور کامل در بین کشاورزان جا نیفتاده است. یکی از مهمترین دلایل این موضوع، آگاهی محدود بخشی از کشاورزان و ریشهدار بودن روشهای سنتی آبیاری غرقابی در منطقه است.
بسیاری از کشاورزان معتقدند نخیلاتی که سالها با روش سنتی آبیاری شدهاند، با سیستمهای تحت فشار نمیتوانند بازدهی مطلوب داشته باشند. این نگاه باعث شده استقبال از روشهای نوین با سرعت کمتری پیش برود. در کنار این مسئله، هزینه اجرای سامانههای نوین و همچنین نگهداری و مدیریت آنها نیز از چالشهای جدی برای کشاورزان محسوب میشود.
آیا کشاورزان استان در دسترسی به فناوریهای نوین مدیریت مصرف آب با مشکل روبهرو هستند؟
بحرانی: متأسفانه بله. بخشی از این مسئله به هزینههای اجرایی برمیگردد و بخشی دیگر به شرایط اجتماعی و فرهنگی منطقه مربوط است. برخی سیستمهای هوشمند آبیاری که در نقاط دیگر کشور اجرا شدهاند، در مناطق جنوبی هنوز قابلیت اجرایی مناسبی پیدا نکردهاند.
از طرف دیگر، آگاهی بسیاری از کشاورزان نسبت به این فناوریها پایین است و هنوز اعتماد کافی به سیستمهای هوشمند در حوزه کشاورزی وجود ندارد. طبیعی است زمانی که کشاورز نتیجه عملی یک فناوری را نبیند، پذیرش آن هم دشوار خواهد بود.
کشت محصولات کمآببر تا چه اندازه در کاهش مصرف آب مؤثر بوده است؟
بحرانی: در برخی مناطق استان، از جمله شبانکاره، کشت محصولات کمآببر مانند چغندرقند اجرا شده و نتایج قابل قبولی هم داشته است. این محصولات هم صرفه اقتصادی مناسبی دارند و هم در مقایسه با برخی صیفیجات مانند هندوانه و گوجهفرنگی، مصرف آب بسیار کمتری دارند.
البته هنوز تا رسیدن به نقطهای که این الگوی کشت بهصورت گسترده در استان توسعه پیدا کند، فاصله زیادی داریم. تغییر الگوی کشت نیازمند حمایت، آموزش و ایجاد اطمینان در میان کشاورزان است.
چه برنامههایی برای فرهنگسازی و آموزش در زمینه مصرف بهینه آب در حال اجراست؟
بحرانی: مهمترین برنامهای که در استان دنبال میشود، اجرای طرح تحول کشاورزی و جایگزینی سیستمهای آبیاری نوین تحت فشار به جای آبیاری غرقابی است. این روند آغاز شده و در حال پیشرفت است، اما سرعت آن هنوز به سطح مطلوب نرسیده است.
در کنار اجرای طرحها، موضوع آموزش و ترویج نیز اهمیت بسیار زیادی دارد. اگر کشاورز به این باور برسد که استفاده از روشهای نوین میتواند هم مصرف آب را کاهش دهد و هم بهرهوری را افزایش دهد، طبیعتاً استقبال بیشتری خواهد داشت.
آیا مردم و کشاورزان استان نسبت به اهمیت مدیریت مصرف آب آگاهی کافی دارند؟
بحرانی: مردم منطقه بهخوبی شرایط خشکسالی و کمبود آب را درک میکنند و نسبت به این مسئله آگاه هستند، اما باید توجه داشت که کشاورزی یکی از اصلیترین راههای ارتزاق مردم استان بوشهر است و با افزایش سطح زیر کشت، فشار بر منابع آبی هم بیشتر میشود.
در چنین شرایطی، دیگر راهی جز حرکت به سمت استفاده از سیستمهای نوین آبیاری و اصلاح روشهای سنتی وجود ندارد. آینده کشاورزی استان بوشهر وابسته به مدیریت صحیح منابع آب است.
مهمترین چالشهای آموزش و آگاهیبخشی در مناطق روستایی چیست؟
بحرانی: یکی از مهمترین مسائل این است که آموزش و ترویج باید ملموس و قابل مشاهده باشد. صرف صحبت کردن درباره مزایای آبیاری نوین کافی نیست؛ کشاورز باید نتیجه را در عمل ببیند.
به همین دلیل لازم است طرحهای نیمهتمام هرچه سریعتر با تأمین اعتبار تکمیل شوند تا مردم منطقه بتوانند اثرات واقعی سیستمهای نوین آبیاری را مشاهده کنند. همچنین باید اقدامات آموزشی و تبلیغاتی گستردهتری در مناطق روستایی انجام شود تا کشاورزان بیشتر به سمت استفاده از این روشها ترغیب شوند.
منبع:ایسنا
