آب این مایه حیات همواره هم ردیف با هوا بوده که نشان دهنده اهمیت و حساسیت آن در زندگی بشر به عنوان عنصری ارزشمند، عامل پیدایش، رشد و بقای جانداران روی زمین است.
این ماده که از آفرینش انسان تاکنون یکی از عوامل شکل گیری تمدن و از اصلیترین شاخص های انتخاب محل سکونت انسانها بوده، در هیچ دوره ای از تاریخ و زندگی ابنای بشر اهمیت خود را از دست نداده بلکه با رشد و گسترش جمعیت و تغییر الگوهای زندگی و به خصوص مصرف گرا شدن اکثریت مردم، بر حساسیت وجود آب افزوده شده است.
بر همین اساس یافتن راهکارهایی برای حفظ و تقویت منابع آبی و جلوگیری از ایجاد بحران و تنش های آبی یکی از دغدغه های مهم مردم و مسوولان به خصوص در سالهای اخیر بوده که با تغییرات اقلیمی و افزایش دمای کره زمین و کاهش نزولات آسمانی مواجه هستیم.
در ایران که به عنوان منطقه ای گرم و خشک با متوسط بارندگی کمتر نسبت به بسیاری از کشورها از جمله کشورهای اروپایی محسوب میشود، اهمیت حفظ منابع آبی، مدیریت مصرف بهینه و رعایت الگوهای مصرف به خصوص در بخش کشاورزی که بیشترین مصرف کننده این ماده حیاتی است، تشدید میشود.
در حالیکه کشور طی سالهای متوالی درگیر خشکسالی و کمبود نزولات آسمانی است هر راهکار، روش و رفتاری برای صرفه جویی در مصرف آب و جلوگیری از وارد شدن فشار به منابع زیرزمینی فرصتی مغتنم و غیرقابل چشم پوشی برای مواجه و گذر از سالهای کم آبی و جلوگیری از بحران جدی در این حوزه است.
زنجان نیز یکی از استانهای کم بارش کشور با متوسط بارش سالیانه حدود ۳۰۰ میلیمتر بوده که در خشکسالی های اخیر این میزان نیز گاه به کمتر از ۲۰۰ میلیمتر رسیده است و این امر موجب برداشت های بی رویه و افت سطح آبهای زیرزمینی و از دست رفتن سرمایه ارزشمند شده که جبران آن گاه ناممکن و یا بسیار سخت است.
نتایج پژوهش های انجام شده در خصوص میانگین بارش ها در این استان طی چهار دهه نشان میدهد که متوسط نزولات آسمانی در زنجان از حدود ۳۲۰ میلیمتر در دهه ۶۰ به کمتر از ۲۷۵ میلیمتر در دهه ۹۰ رسیده و ادامه این روند کاهشی همچنان محتمل است.
با توجه به این موضوع، بازنگری در بسیاری از امور جهت حفظ منابع آبی، کاهش مصرف در بخش های مختلف کشاورزی، صنعت، شرب و تقویت آبخوانها، جمع آوری و مدیریت آبهای سطحی و اصلاح الگوهای مصرف و کشت از ضروریات غیرقابل انکار است.
استان زنجان سالها با کم بارشی و تغییر در رژیم بارش ها از برف به باران مواجه بوده و این امر موجب از دست رفتن ذخایر آبی آن شده به طوریکه افزایش چند درصدی بارش ها نیز تنها مسکنی برای التیام کوتاه مدت این زخم کهنه است.
ذخایر آب سدهای زنجان مطلوب نیست
مدیرعامل شرکت آب منطقهای زنجان در این خصوص گفت: در سال آبی جاری شاهد افزایش ۹.۸ درصدی میزان بارش ها نسبت به سال گذشته و ۵.۷ درصدی نسبت به میانگین بلند مدت در استان بودیم که با وجود ارزشمند بودن افزایش میانگین بارندگی ها به ۳۲۰ میلیمتر، اما به دلیل قرار داشتن در خشکسالیهای پی در پی این میزان افزایش ها نمی تواند کمبودهای گذشته را به طور کامل جبران و شرایط را عادی کند.
سعید صنعتیمنفرد با اشاره به وضعیت سدهای در دست بهره برداری استان افزود: امسال با افزایش ذخیره آب سد تهم از ۲۱ میلیون مترمکعب به ۲۴ میلیون مترمکعب، دیگر سدهای استان از جمله تالوار و گلابر و کینه ورس با کاهش محسوس ورودی آب مواجه هستند.
وی اظهار داشت: ورودی آب به سد تهم ۳۸ درصد بیشتر از میانگین بلندمدت است اما سد تالوار با افت ۷۴ درصدی، سد تالوار با کاهش ۷۴ درصدی و سد کینه ورس با کاهش ۶۳ درصدی ورودی آب مواجه است.
صنعتی منفرد میزان آب موجود در سد تالوار را ۱۲ میلیون مترمکعب بیان کرد و ادامه داد: میزان پرشدگی سد تهم ۲۸ درصد، سد گلابر ۳۵ درصد، سد کینه ورس ۳۱ درصد و سد تالوار ۱۲ درصد است و این شرایط هشدار دهنده محسوب می شود که بر این اساس برای جلوگیری از بحران آبی اتخاذ راهکارهای لازم برای مدیریت مصرف بهینه، ترویج فرهنگ صرفهجویی در تمامی بخشها و اصلاح رفتار با این ماده حیاتی، الزامی است.
تنش آبی در ۲۷۲ روستای زنجان
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان زنجان نیز با اشاره به اهمیت مدیریت فشار آب در جهت مصرف بهینه و صرفه جویی گفت: هم اکنون ۳۳۰ روستای استان تنش آبی دارند و بر اساس امکانات و اعتبارات موجود برای رفع تنش آبی در ۲۷۲ روستای استان برنامه ریزی شده است.
علی محمد نادرخانی با بیان اینکه هر سال به تعداد روستاهای دارای تنش آبی در استان افزوده می شود، یادآور شد: از سه سال گذشته تاکنون با وجود رفع تنش در برخی روستاها، ۱۲۶ روستا به مناطق دارای این تنش اضافه شده است.
نادرخانی با بیان اینکه سال گذشته ۶۹ روستا به تعداد روستاهای دارای تنش آبی استان اضافه شد، گفت: امسال برای رفع تنش آبی در ۲۷۲ روستای استان برنامه ریزی شده است.
وی اظهار داشت: طی سه گذشته ۱۲۶ روستا به جمع روستاهای دارای تنش آبی اضافه شده و هم اکنون این تعداد به ۳۳۰ روستا رسیده است.
نادرخانی خاطرنشان کرد: برای رفع تنش آبی در شهرهای استان نیز تا افق ۱۴۰۸ حفاری ۶۹ حلقه چاه عمیق با هدف تامین پایدار آب برنامه ریزی و آغاز شده است.
وی ادامه داد: در شهر زنجان اقدامات لازم برای تأمین ۹۷۰ لیتر آب در ثانیه در دستور کار قرار دارد که از اول امسال تا ۱۵ آبان ۵۰۰ لیتر آب در ثانیه وارد مدار بهره برداری شد، همچنین ۴۷۰ لیتر در ثانیه نیز تا اسفندماه امسال وارد مدار خواهد شد.
نادرخانی با بیان اینکه فعالیت آبفا در سه بخش آبرسانی روستایی و شهری و جمع آوری فاضلاب است، گفت: تا کنون ۲۲ هزار و ۴۵۰ مترمکعب پساب در شبانه روز جهت استفاده صنعت در شهرکهای صنعتی استان واگذار شده است.
۶۰ درصد آب مصرفی زنجان باید از منابع سطحی تامین شود
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار زنجان نیز میزان آب مورد نیاز استان را سالانه ۱۲۰ میلیون مترمکعب بیان کرد و گفت: بر اساس پیش بینی های انجام شده تا دو سال آینده ۶۰ درصد آب مصرفی استان باید از مدیریت آبهای سطحی تامین شود.
مسعود بیات منش یکی از چالش های جدی مسوولان استان را تامین آب مورد نیاز بخش های مختلف بیان کرد و افزود: تحقق این امر نیازمند تکمیل خطوط انتقال طرح های سدسازی در استان است.
وی با اشاره به اینکه کمبود آب جدی است و اجرای برنامههای پیشگیرانه ورود به بحران در این شرایط اهمیت و حساسیت مضاعفی دارد، اظهار داشت: تا سال ۱۴۰۷ آب مصرفی بخش کشاورزی استان باید با بیش از ۳۰ درصد کاهش از یک و نیم میلیارد مترمکعب در سال به یک میلیارد مترمکعب برسد.
بیات منش خاطرنشان کرد: با توجه به شرایط نامناسب بارشها در سالهای گذشته برداشت آب از سد تهم به عنوان تامین کننده بخش عمده آب شرب زنجان از هزار و ۲۰۰ لیتر در ثانیه امسال به ۱۰۰ لیتر در ثانیه رسیده است.
وی تاکید کرد: با توجه به شرایط حساس و خاص کشور امسال باید به جای اجرای طرح های جدید توسعه ای به طرحهای حفاظتی همچون آبخوانداری و آبخیزداری پرداخته شود.
منبع:ایرنا
