میدان مرکزی میوه و ترهبار تهران نرخنامه عمدهفروشی هفته جاری (۲۲ تا ۲۸ تیرماه ۱۴۰۵) را منتشر کرده که از نوسان محسوس قیمت انواع میوه و صیفیجات حکایت دارد. در گروه میوه، گرانترین اقلام عرضهشده به ترتیب لیموترش سنگی، هلو انجیری، گیلاس تکدانه، زردآلو، انبه و توتفرنگی هستند. در مقابل، هندوانه، ملون جانا، طالبی، گریپفروت و خربزه ارزانترین میوههای بازار عمدهفروشی به شمار میروند و فاصله قیمتی قابل توجهی با سایر محصولات دارند.
در بخش صیفیجات نیز لیموترش میناب، فلفل شیرین، کلم بروکلی، فلفل دلمهای رنگی و گوجه زیتونی بیشترین قیمت را به خود اختصاص دادهاند. در مقابل، پیاز، باقلا، گوجهفرنگی بوتهرس، بادمجان قلمی و بادمجان دلمهای ارزانترین محصولات این گروه هستند.
بر اساس تازهترین گزارش مرکز آمار ایران مربوط به خردادماه ۱۴۰۵، میوه و خشکبار با تورم نقطهبهنقطه ۹۲.۶ درصد و سبزیجات با ۵۴.۹ درصد، بیشترین افزایش قیمت را در میان اقلام خوراکی تجربه کردهاند.
مشاهدات میدانی نشان میدهد اختلاف قیمت عمدهفروشی با نرخ خردهفروشی در واحدهای سطح شهر، در بسیاری از موارد قابل توجه است. بر اساس ضوابط تنظیم بازار، خردهفروشان مجازند قیمت کالا را ۳۰ تا ۳۵ درصد بالاتر از نرخ عمده عرضه کنند؛ اما این قاعده در همه موارد رعایت نمیشود.
مشاهدات میدانی نیز نشان میدهد اختلاف قیمت عمدهفروشی در میدان مرکزی با نرخ خردهفروشی در واحدهای سطح شهر، در بسیاری از موارد قابل توجه است. بر اساس ضوابط تنظیم بازار، خردهفروشان مجازند با احتساب هزینههایی مانند حملونقل، اجارهبها و سایر هزینههای جاری، قیمت کالا را حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد بالاتر از نرخ عمده عرضه کنند؛ اما بررسیهای میدانی نشان میدهد این قاعده در همه موارد رعایت نمیشود.
مقایسه قدرت خرید نیز نشان میدهد خانوادهای که تابستان سال گذشته با بودجه یک میلیون تومان سبد متنوعتری از میوه تهیه میکرد، امروز با همان مبلغ حجم بسیار کمتری خرید میکند. میانگین قیمت هر کیلوگرم میوه در تابستان امسال حدود ۳۰۰ هزار تومان برآورد میشود.
مقایسه قیمت اقلام پرمصرف میوه و صیفیجات در سال ۱۴۰۵ نسبت به سال گذشته نیز از افزایش قابل توجه نرخ بیشتر این محصولات حکایت دارد؛ روندی که دغدغه معیشتی خانوارها، بهویژه دهکهای کمدرآمد را پررنگتر کرده است. بر اساس دادههای موجود(مرکز آمار)، در گروه صیفیجات، گوجهفرنگی با رشد ۱۵۰ درصدی (از ۳۰ به ۷۵ هزار تومان) و فلفل دلمهای با افزایش ۱۳۰ درصدی (از ۵۰ به ۱۱۵ هزار تومان)، بیشترین جهش قیمتی را به خود اختصاص دادهاند. بادمجان با ۷۳ درصد (از ۴۲ به ۷۲.۵ هزار تومان) و سیبزمینی با ۵۰ درصد (از ۳۵ به ۵۲.۵ هزار تومان) در رتبههای بعدی قرار دارند و در این میان، پیاز با ۱۰ درصد افزایش (از ۲۵ به ۲۷.۵ هزار تومان)، باثباتترین قلم صیفیجات محسوب میشود.
در بخش میوه نیز شلیل با ۱۱۱ درصد رشد (از ۹۰ به ۱۹۰ هزار تومان) و هلو با ۹۵ درصد افزایش (از ۸۷ به ۱۷۰ هزار تومان)، همراه بوده است. خربزه ۸۵ درصد، آلو ۶۵ درصد، هندوانه ۶۱ درصد و طالبی ۵۳ درصد افزایش قیمت داشتهاند و در این میان، زردآلو با ۴۳ درصد رشد (از ۹۸ به ۱۴۰ هزار تومان)، کمترین افزایش قیمت را در میان اقلام بررسیشده تجربه کرده است.
بررسیها نشان میدهد افزایش قیمت میوه و صیفیجات حاصل مجموعهای از عوامل است. نوسانات نرخ ارز، با جذابتر کردن صادرات برخی محصولات باغی، عرضه در بازار داخلی را کاهش داده است. از سوی دیگر، هزینههای تولید نیز افزایش یافته؛ از قیمت نهادههای کشاورزی گرفته تا دستمزد کارگران و کرایه حملونقل که همگی نسبت به سال گذشته رشد قابل توجهی داشتهاند. دولت با مصوبهای قیمت کود اوره را ۷۵ درصد افزایش داد و این کود تا رسیدن به دست کشاورز، افزایش قیمتی نزدیک به ۱۰۰ درصد را تجربه میکند. دستمزد نیز جهش قابل توجهی داشته است.افزایش قیمت میوه و صیفیجات حاصل مجموعهای از عوامل است. نوسانات نرخ ارز، با جذابتر کردن صادرات برخی محصولات باغی، عرضه در بازار داخلی را کاهش داده است. در حوزه حمل و نقل نیز کرایه حمل بار و قیمت گازوئیل افزایش داشته است. مجموعه این عوامل سهم قابل توجهی در رشد قیمت میوه و صیفیجات داشتهاند.
در همین راستا سری به میدان مرکزی میوه و ترهبار زدیم تا ببینم بازار در شرایط کنونی در چه وضعیتی قرار داشته و با توجه به نرخهای موجود در بازار شیوه خرید تا حدی تحت تاثیر قرار گرفته است.
یکی از خریداران که برای خرید به میدان مرکزی میوه و ترهبار آمده است، میگوید: «دیگر مثل گذشته جعبهای خرید نمیکنیم. هر بار به اندازه یکی دو روز میوه میخریم یا حتی بعضی میوهها را دانهای برمیداریم تا هزینه کمتری پرداخت کنیم.»
او میافزاید: « بیشتر خریدهایمان را از میادین میوه و ترهبار انجام میدهیم، چون قیمتها نسبت به مغازههای سطح شهر مناسبتر است.»
خریدار دیگری نیز میگوید: « میوههای باکیفیتتر و گرانتر به نوعی از توان خرید خیلی از خانوادهها خارج شده است.»
یکی از شهروندان حاضر در میدان مرکزی هم میگوید: « نان، برنج و گوشت را در اولویت قرار داده و خرید میوه را کمتر کردهایم.»
بررسیهای میدانی نشان میدهد در این سوی بازار، تنها خریداران نیستند که از شرایط موجود گلایه دارند؛ فروشندگان نیز از کاهش قدرت خرید مردم و افزایش هزینههای فعالیت خود میگویند.
یکی از میوهفروشان سطح شهر، هزینههای روزمره مغازه و افزایش قیمت خرید از میدان را از عوامل رشد نرخ فروش عنوان میکند، اما در عین حال تاکید دارد: «ما از وضعیت مردم بیخبر نیستیم. مشتری دیگر قدرت انتخاب ندارد؛ سیبهای درجه سه که قبلا تهِ میز میماند، حالا به کالای اصلی تبدیل شده، چون مردم ناچارند با کمترین هزینه سبد خریدشان را پر کنند.»
بارفروش با سابقهای نیز از کاهش محسوس فروش در ماههای اخیر میگوید: «قبلا تا ظهر بیشتر بارمان فروش میرفت، اما حالا تا غروب هم بخشی از بار روی دستمان میماند. مشتری میآید، قیمت را میپرسد و بدون خرید برمیگردد.»
او در ادامه به افزایش ضایعات نیز اشاره میکند: «از هر ۱۰ جعبه، دستکم دو جعبه دورریختنی است. گرمای هوا، کمبود زیرساختهای مناسب نگهداری و طولانی بودن مسیر حملونقل باعث افزایش خرابی محصولات میشود و در نهایت این خسارت از جیب ما پرداخت میشود.»
یکی دیگر از مغازهداران باسابقه نیز با اشاره به تفاوت شرایط فعالیت واحدهای صنفی و دستفروشان میگوید: «ما ملزم به پرداخت مالیات، اجاره و بیمه کارگر هستیم، در حالی که دستفروشان چنین هزینههایی ندارند و همین موضوع امکان عرضه ارزانتر را برای آنها فراهم کرده است. این شرایط رقابت را برای واحدهای صنفی دشوار میکند.»
او با تاکید بر ضرورت تدوین ضوابط شفاف و یکسان برای همه فعالان این حوزه، میافزاید: «انتظار داریم نهادهای مسئول با سیاستگذاری روشن، زمینه رقابت عادلانه را فراهم کنند تا کسبهای که سالها در این صنف فعالیت کردهاند، بتوانند در شرایطی منصفانه به کار خود ادامه دهند.»
مجموع مشاهدات میدانی و آمارهای رسمی نشان میدهد افزایش قیمت میوه و صیفیجات تنها بر سبد خرید خانوارها اثر نگذاشته، بلکه فعالان این بازار را نیز با کاهش تقاضا، افزایش هزینهها و افت فروش روبهرو کرده است. در چنین شرایطی، هم خریداران از کوچکتر شدن سبد مصرف خود میگویند و هم فروشندگان از بازاری که رونق گذشته را ندارد.
منبع: ایسنا
