سیستان و بلوچستان، استانی با اقلیم پهناور اما با محدودیتهای جدی منابع آبی، در سالهای اخیر با چالشهای مزمن خشکسالی و کمآبی دستوپنجه نرم میکند. در چنین شرایطی، تابش مناسب خورشید و تنوع آبوهوایی میتواند همزمان هم یک فرصت و هم یک چالش باشد. با افزایش دما، تبخیر و نوسانات اقلیمی، ادامه دادن الگوهای سنتی کشاورزی در این منطقه با دشواریهای جدی روبرو شده است. از این رو، حرکت به سمت کشاورزی نوین، کنترلشده و بهرهور، نه تنها یک انتخاب، بلکه ضرورتی برای حفظ منابع آبی و تضمین امنیت غذایی در این جغرافیای حساس است.
این استان در سالهای اخیر شاهد یکی از مهمترین تغییرات در ساختار بخش کشاورزی خود بوده؛ تغییری که از افزایش سطح کشتهای گلخانهای و حرکت تدریجی از کشاورزی سنتی به سمت کشاورزی نوین و بهرهور حکایت دارد.
سطح گلخانههای این استان که در سال ۱۴۰۲ حدود ۵۰۹ هکتار بود، اکنون با افزایشی معادل ۳۷۱ هکتار، به ۸۸۰ هکتار رسیده که نشاندهنده رشدی خیرهکننده و حدود ۷۳ درصدی در سطح زیرکشت گلخانهای است.
این افزایش قابل توجه، تنها یک رشد کمی در مساحت سازهها نیست، بلکه نشانهای از تغییر نگاه به آینده کشاورزی سیستان و بلوچستان است. آیندهای که در آن افزایش تولید دیگر تنها از مسیر توسعه سطح زیرکشت دنبال نمیشود، بلکه بهرهوری آب، افزایش عملکرد در واحد سطح، تولید مستمر، کاهش ریسکهای اقلیمی، ایجاد ارزش افزوده و دسترسی به بازارهای جدید در مرکز توجه قرار گرفته است.
گلخانه؛ راهکار مدیریت منابع آب و پایداری تولید
در کشاورزی روباز، بخش قابل توجهی از عوامل تولید (مانند دما، باد، بارندگی و آفات) خارج از کنترل کشاورز قرار دارند، اما در کشت گلخانهای، امکان کنترل محیطی باعث میشود تولید پایدارتر و برنامهریزیشدهتر انجام شود. در واقع، گلخانه در شرایط امروز سیستان و بلوچستان، تنها یک سازه برای تولید محصول نیست، بلکه بخشی از راهبرد مدیریت منابع آب در بخش کشاورزی محسوب میشود.
توسعه کشت گلخانهای این امکان را فراهم میکند که با استفاده از سیستمهای نوین آبیاری، کنترل رطوبت و تغذیه دقیق، میزان اتلاف منابع به حداقل برسد. این روند، در واقع گذار از «کشاورزی آبمحور» به «کشاورزی بهرهوریمحور» است؛ جایی که تمرکز از “افزایش زمین” به “افزایش ارزش هر هکتار و هر واحد آب” تغییر یافته است.
مزایای اقتصادی و توسعه روستایی
توسعه گلخانهها میتواند زمینهساز تولید در زمانهایی باشد که تولید روباز امکانپذیر نیست (تولید خارج از فصل). این موضوع باعث استمرار عرضه در بازار و تنظیم بهتر قیمتها میشود. همچنین، تنوع تولید محصولات نظیر گوجهفرنگی، خیار، فلفل دلمهای، بادمجان، توتفرنگی، سبزیجات و گلهای زینتی، اقتصاد کشاورزی استان را از وابستگی به چند محصول محدود خارج میکند.
علاوه بر این، رشد گلخانهها میتواند به رونق تولید و ایجاد اشتغال در مناطق روستایی کمک کند. توسعه زنجیره ارزش شامل تامین بذر، ساخت تجهیزات، خدمات فنی، بستهبندی، حملونقل و بازاریابی، فرصتهای شغلی مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کرده و به عنوان ابزاری برای توسعه اقتصادی روستاها عمل میکند.
با توجه به موقعیت جغرافیایی سیستان و بلوچستان و مجاورت با کشورهای پاکستان و افغانستان و دسترسی به دریای عمان، این استان ظرفیتهای ویژهای برای صادرات محصولات گلخانهای به بازارهای منطقه دارد.
سطح گلخانههای سیستان و بلوچستان به ۸۸۰ هکتار رسید
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان گفت: با صدور ۷۵ هکتار مجوز جدید در سال گذشته سطح گلخانههای این استان به ۸۸۰ هکتار افزایش یافت.
سعید نارویی با اشاره به وضعیت کلی گلخانههای سیستان و بلوچستان گفت: بخش قابل توجهی از آن مربوط به توسعه گلخانههای کوچک مقیاس در سالهای اخیر است.
وی تأکید کرد: توسعه گلخانهها بهویژه در مقیاسهای کوچک یکی از رویکردهای مهم بخش کشاورزی سیستان و بلوچستان با توجه به شرایط خشکسالی بهویژه در شمال استان؛ برای افزایش تولید، صرفهجویی در مصرف آب، ایجاد اشتغال پایدار و کمک به امنیت غذایی است و این روند با حمایتهای فنی و تسهیلاتی همچنان ادامه خواهد داشت.
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان اظهار کرد: انتقال کشت محصولات صیفی و سبزی از فضای باز به گلخانه در استان، فراتر از یک توسعه معمولی است؛ این اقدام با کاهش حداقل ۷۰ درصدی مصرف آب در مقایسه با روشهای سنتی، عملاً به معنای «حفظ منابع آبی» برای نسلهای آینده است.
وی ادامه داد: کنترل آفات و بیماریها در محیط گلخانهای، نیاز به سموم کشاورزی را به حداقل رسانده و محصولاتی با کیفیت صادراتی (ارگانیک و استاندارد) را برای بازارهای داخلی و بینالمللی فراهم کرده است.
نارویی تصریح کرد: این روند روبهرشد، ضمن بهینهسازی مصرف آب، گامی بلند در راستای تحقق امنیت غذایی کشور و تضمین آیندهای روشن برای بخش کشاورزی این استان است و سازمان جهاد کشاورزی با تمام توان از سرمایهگذاران و کشاورزان بومی برای تداوم این مسیر حمایت خواهد کرد.
سیستان و بلوچستان استانی است که اقلیم بیابانی و نیمهبیابانی و بادهای بیش از ۱۲۰ روزه، چهره خشک و سختکوشی بر پیکره طبیعتش حک کرده اما با همین اقلیم یکی از شگفتانگیزترین ظرفیتهای کشاورزی کشور را در دل خود گنجانده است.
این سرزمین با آنکه آسمانش کمبارش است سالانه بیش از چهار میلیون و ۹۰۰ هزار تُن انواع محصولات زراعی، باغی، دامی و شیلاتی تولید میکند؛ عددی که نهتنها تحسینبرانگیز بلکه نشانگر ایستادگی، ابتکار و هوش بهرهبرداران سختکوش این خطه در مقابل طبیعت است.
منبع: ایرنا
