شرق استان کرمانشاه از جمله مناطقی است که بخش مهمی از نیاز آبی خود را از رودخانه گاماسیاب و سفرههای آب زیرزمینی اطراف آن تأمین میکند. این منابع در سالهای اخیر به دلیل کاهش بارندگی، افزایش برداشت از چاهها و تغییر الگوی کشت، با فشار قابل توجهی روبهرو شدهاند؛ فشاری که اکنون با گرایش به کشت محصولات آببر بهویژه برنج، ابعاد تازهای پیدا کرده است.
کارشناسان حوزه آب میگویند برنج یکی از پرمصرفترین محصولات کشاورزی به شمار میرود و هر هکتار از این محصول به طور متوسط بین ۱۹ تا ۲۲ هزار مترمکعب آب نیاز دارد؛ رقمی که در مناطق دارای تنش آبی میتواند به سرعت منابع آب سطحی و زیرزمینی را با چالش جدی مواجه کند.
مدیر حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای کرمانشاه روز شنبه با اشاره به وضعیت منابع آبی استان گفت: بسیاری از رودخانههایی که نقش اصلی در تغذیه دشتهای کشاورزی دارند در سالهای اخیر با کاهش شدید آب مواجه و خشک شدهاند و رودخانه گاماسیاب نیز امسال تنها به لطف بارندگیها هنوز جریان محدودی آب دارد و در آستانه خشک شدن است.
به گفته «ناصر مهدیآبادی»، نشانههای افت منابع آب زیرزمینی نیز بهوضوح در دشتهای اطراف این رودخانه قابل مشاهده است؛ سطح آب چاهها در برخی نقاط از حدود ۲ متر به حدود ۲۰ متر رسیده که نشاندهنده کاهش چند برابری ذخایر آب زیرزمینی در سالهای اخیر است.
به اعتقاد کارشناسان، چنین افتی در سطح آب زیرزمینی زنگ خطری جدی برای آینده کشاورزی منطقه محسوب میشود؛ چرا که بسیاری از مزارع و باغات این دشتها وابستگی مستقیم به منابع آب زیرزمینی دارند.
در چنین شرایطی، توسعه کشت برنج در حاشیه رودخانه گاماسیاب میتواند فشار مضاعفی بر منابع آب وارد کند. بر اساس برآوردهای ارائهشده، حدود ۵۰۰ خانوار در بالادست این رودخانه به دنبال کشت برنج هستند؛ در حالی که به گفته مسئولان این اقدام میتواند زندگی بیش از ۲ هزار خانوار در پاییندست را با خطر مواجه کند.
مدیر حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای کرمانشاه در این باره تأکید میکند: نمیتوان به خاطر منافع یک گروه محدود، منافع کوتاهمدت و بلندمدت یک منطقه را به خطر انداخت.
بررسیها نشان میدهد در حاشیه رودخانه گاماسیاب از روستای چمسرخ تا محمودآباد در محدوده حدود ۱۹ روستا نزدیک به هزار و ۷۰۰ هکتار اراضی مستعد کشت برنج وجود دارد؛ ظرفیتی که در صورت توسعه میتواند مصرف آب منطقه را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.
در حال حاضر نیز گزارشهایی از ایجاد حدود ۶.۵ هکتار خزانه برنج در این محدوده ارائه شده است؛ خزانههایی که در صورت انتقال به زمینهای کشاورزی میتوانند به حدود ۲۵۰ هکتار کشت برنج تبدیل شوند.
مهدیآبادی با اشاره به اهمیت جلوگیری از گسترش این روند میگوید: اگر در همین مرحله با این خزانهها برخورد نشود، توسعه کشت برنج بسیار گستردهتر شده و کنترل آن چندین برابر دشوارتر خواهد شد.
در سوی دیگر این ماجرا، جذابیت اقتصادی کشت برنج نیز نقش مهمی در افزایش تمایل برخی کشاورزان دارد. بر اساس برآوردها، هر هکتار برنج به طور متوسط حدود ۲.۵ تن محصول تولید میکند که با قیمتهای فعلی میتواند نزدیک به یک میلیارد تومان درآمد ایجاد کند. با کسر هزینههای تولید که حدود ۲۵ درصد برآورد میشود، سود خالص هر هکتار برای کشاورزان میتواند به حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ میلیون تومان برسد.
با این حال، مسئولان بخش کشاورزی استان تأکید میکنند که کشت برنج در بخش عمدهای از استان کرمانشاه ممنوع است.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه روز شنبه در گفت و گو با ایرنا توضیح داد که بر اساس مصوبه کارگروه سازگاری با کمآبی و الگوی کشت ابلاغی، کشت برنج در مناطق معتدل و سردسیر استان ممنوع است و با متخلفان برخورد قانونی خواهد شد.
«فرهاد شریفی» افزود: تنها در برخی مناطق گرمسیری استان از جمله سرپلذهاب، قصرشیرین و گیلانغرب و صرفاً با استفاده از آب رودخانههای مرزی، مجوز کشت برنج در سطح حدود ۴۲۰ هکتار صادر شده است.
به گفته وی، کشاورزانی که خارج از این چارچوب اقدام به کشت برنج کنند علاوه بر محروم شدن از خدمات کشاورزی، مزارع آنها امحا و به مراجع قضایی معرفی خواهند شد.
کارشناسان معتقدند ادامه کشت محصولات آببر در مناطقی که با محدودیت منابع آبی مواجه هستند، میتواند به تدریج تعادل منابع آب را بر هم زده و پیامدهای اقتصادی و زیستمحیطی گستردهای به دنبال داشته باشد.
در چنین شرایطی، مدیریت دقیق الگوی کشت، نظارت مستمر بر مصرف آب و همکاری دستگاههای اجرایی با کشاورزان برای حرکت به سمت محصولات کمآببر، از مهمترین راهکارهایی است که میتواند از بروز بحران جدی در منابع آبی شرق استان کرمانشاه جلوگیری کند؛ بحرانی که در صورت بیتوجهی، نه تنها منابع آب بلکه آینده کشاورزی و معیشت مردم این منطقه را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
استان کرمانشاه ۲ میلیون و ۴۹۹ هزار هکتار مساحت دارد که ۷۴ درصد آن را عرصه های منابع طبیعی با بیش از ۵۲۷ هزار هکتار جنگل و یک میلیون و ۱۹۲ هزار هکتار مرتع تشکیل داده است.
این استان همچنین با بیش از ۹۵۰ هزار هکتار زمین کشاورزی و تولید سالانه بیش از چهار میلیون و ۵۰۰ هزار تُن انواع محصولات کشاورزی، دامی و باغی قطب مهم کشاورزی ایران است.
در استان ۲ میلیون نفری کرمانشاه حدود ۱۲۵ هزار بهره بردار در بخش کشاورزی مشغول فعالیت هستند.
منبع: ایرنا
