دهستان سیاهو در فاصله ۶۵ تا ۷۵ کیلومتری شمال بندرعباس و در دامنه رشتهکوههای زاگرس قرار گرفته و بهدلیل آبوهوای مطبوع، طبیعت بکر و تنوع اقلیمی کمنظیر، از مناطق شاخص کشاورزی و گردشگری هرمزگان بهشمار میرود.
این منطقه ییلاقی و خوشآب وهوا، بهطور همزمان بستر مناسبی برای پرورش درختان سردسیری همچون گردو، انار و سیب و نیز محصولات گرمسیری و نیمهگرمسیری مانند انبه، نخل و مرکبات فراهم کرده است؛ ظرفیتی که در میان آن، «نارنگی پفکی و خوشطعم سیاهو» جایگاهی ممتاز و فراتر از مرزهای استان پیدا کرده است.
نارنگی سیاهو بهواسطه ویژگیهای ژنتیکی خاص، طعم متمایز، عطر دلپذیر و نیز تولید در شرایطی که استفاده از نهادههای شیمیایی در آن بسیار محدود است، به محصولی عامپسند، باکیفیت و دارای ظرفیت فراملی تبدیل شده؛ محصولی که امروز نهتنها در بازار داخلی شناختهشده است، بلکه در بازارهای جهانی نیز برای خود جایگاه ویژهای یافته است.
از ثبت ملی تا تثبیت نام سیاهو در بازارهای جهانی
پرورش نارنگی در منطقه سیاهو، پیشینهای بیش از ۴۰۰ ساله دارد و مردمان این دیار با اتکا به خاک حاصلخیز، شرایط کمنظیر اقلیمی و منابع آبی تاریخی دامنههای زاگرس، این محصول را به سطحی از کیفیت رساندهاند که به یکی از شناسههای کشاورزی هرمزگان تبدیل شده است.
پیگیریهای مستمر برای صیانت از هویت این محصول سرانجام در سال ۱۳۹۵ به ثبت ملی نارنگی سیاهو انجامید و یک سال بعد، در سال ۱۳۹۶ با همکاری سازمان صنعت، معدن و تجارت هرمزگان، گواهینامه ثبت نشانه جغرافیایی «نارنگی سیاهو» رونمایی شد؛ اقدامی که مسیر معرفی رسمیتر این محصول در بازارهای داخلی و صادراتی را هموار کرد.
این روند با تلاشهای دو ساله نهادهای مرتبط ادامه یافت و در نهایت در سال ۹۷، نارنگی سیاهو در سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) نیز به ثبت بینالمللی رسید تا نام این محصول با هویت جغرافیایی منحصربهفرد خود در بازارهای جهانی تثبیت شود.
پیگیریهای مستمر برای صیانت از هویت این محصول سرانجام در سال ۱۳۹۵ به ثبت ملی نارنگی سیاهو انجامید و یک سال بعد، در سال ۱۳۹۶ با همکاری سازمان صنعت، معدن و تجارت هرمزگان، گواهینامه ثبت نشانه جغرافیایی «نارنگی سیاهو» رونمایی شد.کارشناسان حوزه بازرگانی معتقدند ثبت بینالمللی نارنگی سیاهو، افزون بر صیانت از اصالت این محصول، زمینه عرضه هر محموله صادراتی با نام جغرافیایی اختصاصی آن را فراهم کرده و این موضوع میتواند ارزش افزوده قابلتوجهی برای باغداران منطقه به همراه داشته باشد.
پیش از این حدود یکسوم از محصول سالانه نارنگی سیاهو در قالب بستهبندیهای ویژه به کشورهای اروپایی، برخی کشورهای حوزه خلیج فارس و نیز بازارهای آسیای میانه صادر میشد؛ ظرفیتی که در صورت رفع موانع تولید، میتواند بیش از گذشته توسعه پیدا کند.
خشکسالی، آفات نوظهور و باغات پیر؛ تهدیدات جدی پیشروی یک برند ثبتشده
با وجود این مزیتهای کمنظیر، خشکسالیهای متوالی سالهای اخیر، کاهش منابع آبی، طغیان آفات و بیماریهای نوظهور و همچنین فرسودگی و کهنسالی بخشی از درختان، این برند ارزشمند ثبتشده را با چالشهای جدی روبهرو کرده است.
کارشناسان بخش کشاورزی هرمزگان معتقدند ورود آفات جدید در کنار تنشهای ناشی از کمآبی، بهطور مستقیم بر بازدهی درختان اثر گذاشته و بخشی از باغات قدیمی منطقه را در معرض افت عملکرد قرار داده است؛ موضوعی که ضرورت اجرای برنامههای فوری، میانمدت و بلندمدت برای احیای این سرمایه ارزشمند را دوچندان کرده است.
در همین چارچوب، نشست تخصصی اخیر سازمان جهادکشاورزی هرمزگان با حضور معاونت بهبود تولیدات گیاهی، بخشهای آب و خاک، باغبانی و حفظ نباتات و نمایندگان باغداران سیاهو برگزار شد تا برای حل مسائل این منطقه، برنامهریزی عملیاتی و هدفمند انجام شود.
یکی از مهمترین مصوبات این نشست، تخصیص اعتبار ویژه برای مبارزه شیمیایی و بیولوژیک با آفات و بیماریهای نوظهور در منطقه سیاهو بود؛ اقدامی که به گفته کارشناسان، میتواند نقش موثری در جلوگیری از افت بیشتر تولید و حفظ باغات موجود داشته باشد.
همچنین تدوین برنامهای بلندمدت برای نوسازی باغات فرسوده از طریق جایگزینی ارقام پربازده، متراکم و سازگارتر با شرایط اقلیمی منطقه، از دیگر محورهای مهم این نشست تخصصی عنوان شد.
بر این اساس، مدیریت گیاهپزشکی، برنامهریزی برای اصلاح باغات و همراهی بیشتر بخشهای فنی با بهرهبرداران، بهعنوان اولویتهای اجرایی در دستور کار جهادکشاورزی استان هرمزگان قرار گرفته است.
احیای قنوات و چشمهها؛ نخستین گام برای حمایت عملی از باغداران
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی هرمزگان در نشست مشترک تخصصی بخش فنی با نمایندگان بهرهبرداران منطقه سیاهو بندرعباس، با تاکید بر ضرورت حفظ نارنگی سیاهو بهعنوان یک سرمایه ژرمپلاسمی و ذخیره ژنتیکی ارزشمند برای کشور، گفت: در راستای حل چالشهای پیشروی باغداران، درخواستهای مربوط به احیای قنوات و چشمهها در دهستان سیاهو بر اساس معیارهایی همچون تعداد بهرهبردار و سطح زیرکشت اولویتبندی شده و برای اقدامات اجرایی در دستور کار قرار خواهد گرفت.
مسعود گرگیج با اشاره به نقش تعیینکننده تامین آب در پایداری باغات این منطقه، افزود: احیای منابع آب سنتی و بومی، پیششرط استمرار تولید در باغات نارنگی سیاهو است و بدون توجه به این بخش، نمیتوان از حفظ این برند ممتاز سخن گفت.
وی با اشاره به اهمیت سلامت نهالهای توزیعی در باغات جدید و نوسازیشده، تصریح کرد: با هدف تضمین اصالت و سلامت ارقام، ضمن تشدید نظارت بر نهالستانهای مجاز، برخورد قانونی و قاطع با مراکز غیرمجاز تولید و عرضه نهال در دستور کار قرار گرفته و فرآیند معرفی متقاضی رسمی برای توزیع نهالهای یارانهدار و مجوزدار نیز آغاز شده است.
گرگیج همچنین به مجموعه اقدامهای انجامشده در سالهای اخیر اشاره کرد و گفت: توسعه سامانههای آبیاری تحت فشار، توزیع نهالهای یارانهدار و برگزاری دورههای آموزشی و ترویجی برای ارتقای دانش فنی کشاورزان، از جمله برنامههای مستمر سازمان جهاد کشاورزی در این منطقه بوده است، اما شرایط فعلی ایجاب میکند که گامهای عملیاتیتر و هماهنگیهای بینبخشی بیشتری در دستور کار قرار گیرد.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی هرمزگان با تاکید بر عزم جدی این سازمان برای حمایت از باغداران سیاهو، خاطرنشان کرد: حل مسائل کشاورزان این منطقه باید بهصورت ریشهای، میدانی و مستمر دنبال شود تا هم تولید پایدار بماند و هم هویت ممتاز این محصول حفظ شود.
سیاهو؛ خاستگاه مرغوبترین نارنگی ایران
مدیر امور باغبانی سازمان جهادکشاورزی هرمزگان نیز با تشریح ظرفیتهای باغی استان، گفت: استان هرمزگان با ۳۵ هزار هکتار سطح زیرکشت مرکبات و تولید سالانه ۴۵۰ هزار تن محصول، از قطبهای مهم باغی کشور بهشمار میرود و در این میان، نارنگی دهستان سیاهوی بندرعباس بهعنوان مرغوبترین نارنگی ایران شناخته میشود.
محمدرضا شیخزاده افزود: از مجموع باغهای مرکبات استان، پنج هزار و ۸۰۰ هکتار به کشت نارنگی اختصاص دارد که سالانه حدود ۶۳ هزار تن محصول از این سطح برداشت میشود.
وی با اشاره به سهم برجسته سیاهو در تولید این محصول اظهار کرد: بیش از ۲ هزار و ۵۰۰ هکتار از باغهای نارنگی هرمزگان در دهستان سیاهوی شهرستان بندرعباس واقع شده و سالانه حدود ۳۱ هزار تن نارنگی از این منطقه تولید میشود.
مدیر امور باغبانی سازمان جهادکشاورزی هرمزگان ادامه داد: نارنگی تولیدی سیاهو بهدلیل خوشطعمی، کیفیت بالا و برخورداری از ویژگیهای بازارپسند، شهرتی ملی یافته و این منطقه بهعنوان قطب تولید نارنگی استان شناخته میشود.
بیش از ۲ هزار و ۵۰۰ هکتار از باغهای نارنگی هرمزگان در دهستان سیاهوی شهرستان بندرعباس واقع شده و سالانه حدود ۳۱ هزار تن نارنگی از این منطقه تولید میشود.شیخزاده بیان کرد: محصول برداشتشده از باغهای سیاهو، علاوه بر تامین نیاز بازار هرمزگان، به استانهای دیگر از جمله تهران، اصفهان و خراسان رضوی نیز ارسال میشود.
وی با اشاره به دیگر مناطق تولید این محصول در استان گفت: افزون بر دهستان سیاهو در شهرستان بندرعباس، باغهای شهرستانهای رودان و حاجیآباد نیز از دیگر مناطق تولید نارنگی در هرمزگان هستند.
مدیر امور باغبانی سازمان جهادکشاورزی هرمزگان درباره زمان برداشت این محصول نیز اظهار کرد: برداشت نارنگی از باغهای هرمزگان از دیماه آغاز میشود و تا پایان اسفندماه ادامه دارد.
وی تاکید کرد: توسعه باغهای مرکبات و بهویژه حمایت از تولید نارنگی در مناطق مستعد، میتواند نقش موثری در رونق اقتصادی، اشتغالزایی و تامین نیاز بازار مصرف در داخل و خارج از استان ایفا کند.
گردشگری کشاورزی؛ ظرفیتی مکمل برای اقتصاد سیاهو
در کنار ظرفیتهای تولیدی، سیاهو از منظر گردشگری کشاورزی نیز منطقهای برخوردار و آیندهدار است؛ روستاهای هدف گردشگری این دهستان از جمله «درگز، سیخوران، تلسورو، خرسین، زاکین و سغ»، علاوه بر برخورداری از باغهای نارنگی مرغوب، دارای جاذبههای طبیعی شاخصی همچون غار نمک خرسین، باغهای پلکانی، رودخانه جاماش و چشمههای آب گرم هستند.
همزمانی فصل برداشت نارنگی با حضور گسترده گردشگران زمستان، ظرفیت مناسبی برای توسعه گردشگری کشاورزی و فروش مستقیم محصول از باغ به مصرفکننده ایجاد کرده است؛ ظرفیتی که در صورت تقویت زیرساختهای جادهای، رفاهی و خدماتی، میتواند به یک محرک اقتصادی تازه برای ساکنان منطقه تبدیل شود.
ضرورت تخصیص بهموقع اعتبار برای صیانت از برند جهانی سیاهو
اکنون که نقشهراه نجات نارنگی سیاهو با محوریت احیای منابع آبی، کنترل آفات، نوسازی باغات و مقابله با نهالستانهای غیرمجاز ترسیم شده است، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، تخصیص بهموقع اعتبارات، تداوم حمایتهای میدانی و نظارت مستمر بر اجرای مصوبات است.
بیتردید، حفظ و تقویت «نارنگی سیاهو» فقط حمایت از یک محصول باغی نیست، بلکه صیانت از یک برند ثبتشده بینالمللی، یک ظرفیت مهم صادراتی، یک ذخیره ژنتیکی ارزشمند و بخشی از هویت کشاورزی هرمزگان است؛ طلای نارنجی که بقای آن، نیازمند تصمیمهای بههنگام و اقدامهای عملیاتی است.
در حال حاضر وسعت زمینهای زراعی، باغی و محصولات سبزی و صیفی خارج از فصل کشاورزی هرمزگان افزونبر ۱۶۱ هزار هکتار با تولید سالانه افزونبر سه میلیون و ۹۵۰ تن محصول است که تاثیر قابل توجهی در تنظیم بازار این محصولات برای فصلهای پاییز و زمستان در سطح کشور دارد.
منبع: ایرنا
