بنابر آمار ایران یک سوم متوسط دنیا بارش دارد و در مقابل میزان تبخیر ۳ برابر متوسط جهانی است که در چنین شرایطی اجرای سامانه های نوین آبیاری به عنوان یکی از موثرترین راهکارهای مدیریت مصرف آب در حفظ بهره وری، پایداری تولید و سازگاری با بخش کشاورزی نقش مهمی ایفا می کند.
با توجه به آنکه توسعه و استقرار سامانههای نوین آبیاری از جمله آبیاری تحت فشار یک رویکرد عملیاتی در جهت افزایش بهرهوری آب، کاهش اتلاف و زمینه پایداری تولید کشاورزی در شرایط اقلیمی متغیر را فراهم میکند، از این رو اجرای این سامانه ها در سطح بیش از ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار اجرا شده است و همواره نیاز است که ۲.۵ میلیون هکتار اراضی باقی مانده به این سامانه ها تجهیز شوند که این امر مستلزم تخصیص اعتبارات مورد نیاز است.
براساس آمارهای سازمان هواشناسی از ابتدای سال آبی جاری متوسط بارش کشور ۲۲۰ میلی متر بوده که نسبت به میانگین ۵۷ ساله ۵ درصد بیشتر است که براین اساس سال نرمال و بیش از نرمال در کشور داریم، هرچند بدلیل شرایط خشک و نیمه کشور به طور همگن توزیع نشد، اما در مجموع افزایش ۵ درصدی بارش نسبت به دوره نرمال بیانگر خروج از شرایط خشکسالی نیست؛ بنابراین در کنار مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی، اجرای سامانه های نوین آبیاری در راستای افزایش بهره وری و مدیریت مصرف باید بیش از پیش مورد توجه قرار بگیرد تا خدشه ای به امنیت غذایی وارد نشود.
معاونت امور آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی بارها اعلام کرده است که با توجه به محدودیت منابع آبی کشور و ضرورت استفاده بهینه از هر قطره آب، توسعه سامانههای نوین آبیاری از اولویتهای اصلی وزارت جهاد کشاورزی به شمار میرود که اجرای گسترده این طرحها میتواند نقش مهمی در صرفهجویی آب، بهبود عملکرد تولید و حفظ خاک ایفا کند.
اجرای بیش از ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار انواع سامانه های نوین آبیاری در کشور
فریبرز عباسی مجری طرح سامانه های نوین آبیاری وزارت جهاد کشاورزی گفت: براساس آمار تاکنون بیش از ۳ میلیون و ۲۰۰ هزارهکتار انواع سامانه های نوین آبیاری در کشور اجرا شد که بیش از ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار هکتار با کمک مردم و دولت و ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزارهکتار مردم به تنهایی بدون ریالی اعتبار دولتی اجرا کردند که این امر اثر بخشی و مفید بودن اجرای این سامانه ها برای کشور ما بدلیل وضعیت کم آبی و خشکسالی نشان می دهد.
به گفته وی، با توجه به شرایط اقلیمی بهره برداران در جاهایی که دولت منابع را دیرتر تخصیص می دهند، از اعتبارات خودشان سامانه مدنظر را در باغ یا مزرعه اجرا می کنند.
عباسی با بیان اینکه سامانه های نوین آبیاری در اثر بخشی بالایی در بهره وری آب دارند، افزود: اگر تاکنون ۴۰ درصد اراضی آبی به سامانه های آبیاری تجهیز شدند، در خیلی از کشورهای پیشرفته این رقم به مراتب بیشتر است.
به گفته این مقام مسئول، با توجه به آنکه بارندگی کشور یک سوم متوسط جهان است و پتانسیل تبخیر ۳ برابر جهانی است، چاره ای جزء استفاده از روش های نوین آبیاری نداریم که خوشبختانه در گذشته سیاست گذاری و برنامه های دولت این بوده که این سامانه ها در کشور توسعه یابند و در تمامی برنامه های بالادستی که آخرین آن سند امنیت غذایی و برنامه هفتم است، بصورت کمی هدفگذاری خوبی برای سامانه های نوین آبیاری گذاشته شده است.
وی با بیان اینکه در برنامه هفتم سالانه ۳۵۰ هزارهکتار از اراضی باید به سامانه های نوین آبیاری تجهیز شوند، افزود: هرچند تاکنون منابع تامین نشده است، اما این ظرفیت وجود دارد که در برنامه هفتم سالانه ۳۵۰ هزارهکتار اراضی به سامانه تجهیز شوند و همواره این پتانسیل در کشور وجود دارد که با تامین منابع در بازه زمانی ۶ تا ۷ ساله، ۲.۵ میلیون هکتار اراضی باقی مانده به سامانه های نوین تجهیز کنیم.
عباسی با بیان اینکه اجرای سامانه های نوین آبیاری ۳۰ تا ۴۰ درصد در کاهش حجم آبیاری و افزایش عملکرد نقش دارد، اظهار کرد: اگر بدرستی سامانه های نوین آبیاری اجرا و بهره برداری شوند، تا ۵۰ درصد هم امکان کاهش مصرف آب و افزایش بهره وری وجود دارد و از طرفی با توجه به اقلیم خشک و نیمه خشک و کاهش بارندگی ها در کشور، همچنین کاهش همه ساله سهم آب بخش کشاورزی چاره ای جزء توسعه سامانه های نوین آبیاری نداریم تا امنیت غذایی کشور را تامین کنیم چراکه یکی از راه های افزایش ضریب امنیت غذایی، توسعه سامانه های نوین آبیاری است.
این مقام مسئول با بیان اینکه ۲.۵ میلیون هکتار اراضی باقی مانده باید به سامانه های نوین آبیاری تجهیز شوند، تصریح کرد: بسته به اجرای انواع روش های آبیاری، هزینه ها متغیر است که برمبنای هزینه های سال گذشته اجرای سامانه های نوین آبیاری بسته به روش انتخابی در هر هکتار از ۵۰ میلیون تا ۵۰۰ میلیون تومان هزینه دارد که با توجه به تورم رقم اعتبار مورد نیاز قابل برآورد نیست.
رشد ۵ درصدی بارش نسبت به متوسط ۵۷ سال اخیر
امیر هدایتی مدیر کل دفتر امور آب کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی گفت: با توجه به شرایط بارش در سال آبی جاری و رشد ۵ درصدی بارش نسبت به متوسط بارش ۵۷ ساله اخیر، سال آبی نرمال و تا حدی بیش از نرمال را سپری خواهیم کرد.
به گفته وی، طی سال های اخیر که با شرایط خشکسالی روبرو بودیم به طوریکه سال گذشته دومین خشکسالی از نظر تنش آبی در ۶۰ سال گذشته روبرو بودیم که براین اساس در کشت پاییزه و بهاره با محدودیت روبرو شدیم که این امر در کنار ناترازی برق در سال قبل چالش های جدی برای بخش کشاورزی و امنیت غذایی داشت، اما خوشبختانه شرایط مساعد بارش امسال تا حدی این دغدغه را مرتفع کرده است.
هدایتی ادامه داد: بنابر پیش بینی سازمان هواشناسی، خشک ترین پاییز در ۵۰ سال اخیر بویژه در نیمه شمالی و غربیتجربه کردیم و با هماهنگی دستگاه های وزارت جهاد تمهیدات لازم برای مدیریت کشت پاییزه انجام گرفت به طوریکه کشت پاییزه با تاخیر آغاز شد و تا حدی ظرفیت های کشت به بهاره با اولویت بندی آبیاری باغات به بهار با اولویت بندی آبیاری و آبرسانی به باغات منتقل کنند که خوشبختانه تا حدی خشکسالی مرتفع شد و اکنون با ظرفیت ایجاد کشت بهاره می توان کاهش تولید را جبران کرد تا در شرایط سخت جنگی، امنیت غذایی تا حد زیادی برقرار کنیم.
وی گفت: با توجه به روند ناترازی انرژی و قطعی برق چاه های کشاورزی طی سال های گذشته در ماه های گرم سال داشتیم که بنابر هماهنگی های صورت حداکثر توان و کاهش آسیب پذیری در بخش کشاورزی را داشته باشیم و همواره با مدیریت برق چاه ها و ایستگاه های پمپاژ کمترین تنش را در بخش کشاورزی داشته باشیم.
سامانههای نوین آبیاری ابزاری مهم برای سازگاری با تغییرات اقلیم به شمار میروند که کاهش وابستگی به بارشهای نامنظم، امکان برنامهریزی دقیقتر آبیاری و افزایش تابآوری مزارع در برابر تنشهای خشکی، از جمله مزایایی است که این سامانهها در بخش کشاورزی به همراه دارند.
منبع:باشگاه خبرنگاران جوان
