بررسی مشکلات تولید محصولات کشاورزی ازجمله موضوعات مورد تحقیق محققان است و بنیاد ملی علم ایران هم از طرحهای تحقیقاتی در این زمینه حمایت میکند.
«استفاده از جدایههای جهشیافته Trichoderma harzianum و Bacillus subtilis تحت پرتوتابی با پرتو گاما علیه نماتد ریشه گرهی (Meloidogyne javanica) در گیاه گوجه فرنگی» عنوان طرح پسادکتری مهسا رستمی است که با راهنمایی سمیرا شهبازی و حمایت بنیاد ملی علم ایران انجام شده است.
رستمی با مدرک دکتری تخصصی بیماریشناسی گیاهی – نماتولوژی از دانشگاه شیراز درباره علت انجام این طرح، توضیح داد: گوجهفرنگی یکی از مهمترین محصولات کشاورزی است که از لحاظ وزن و ارزش جزء پنج کالای عمده صادراتی کشور است. آلودگی شدید گلخانهها و مزارع گوجهفرنگی به نماتدهای ریشه گرهی (Meloidogyne spp) یکی از مهمترین عوامل محدودکننده کشت و تولید این محصول بهشمار میرود.
وی افزود: مبارزه با این نماتدها به دلایل زیادی از جمله پتانسیل تولیدمثل زیاد، چرخه زندگی کوتاه، دامنه بسیار وسیع گیاهان میزبان، هزینه زیاد سموم شیمیایی علاوه بر خطرات زیستمحیطی و اثرات سوء استفاده از سموم بر سلامت انسان و موجودات زنده، طولانی و پیچیده بودن فرآیند تولید گیاهان مقاوم و شکسته شدن مقاومت در برخی ارقام، بسیار دشوار است.
این محقق و پژوهشگر در ادامه بیان کرد: ازاینرو، توسعه کنترل بیولوژیک بهعنوان یک روش مدیریتی ایمن و مؤثر در کاهش جمعیت نماتدهای انگل گیاهی از اهمیت بسزایی برخوردار است. در حال حاضر سموم شیمیایی به منظور کنترل نماتد در کشور استفاده میشوند که کارایی قابل قبولی برای برخی مناطق نداشته و عدم پذیرش محصولات با باقیمانده سم و درخواست بازار برای نماتدکشهای زیستی را بالاتر بردهاند.
وی تصریح کرد: با توجه به علائم خفیفی که در ابتدای بروز آلودگی نماتد در گیاهان روی میدهد و ممکن است با اختلالات تغذیهای اشتباه گرفته شود، کاربرد نماتدکشهای زیستی در ابتدای کشت نشاء در بستر اصلی میتواند میزان تأثیر آنها را بالاتر ببرد لذا نماتد کشهای زیستی دارای مزیت نسبی در مقایسه با نماتدکشهای شیمیایی خواهند بود.
وی تأکید کرد: مهمترین دلیل ضرورت انجام این پروژه، وجود خسارت بالای نماتد ریشه گرهی گوجهفرنگی و عدم کارایی روش شیمیایی برای کنترل خسارت این بیمارگر است. نتیجه اصلی اجرای این پروژه یافتن راهکاری سازگار با محیط زیست و با کارایی بالا برای رفع چالش نماتد ریشه گرهی گوجه فرنگی بهویژه در کشتهای گلخانهای است. ازآنجاییکه یافتن مواد بیولوژیک فرموله شده با کارایی قابل رقابت با چالشهایی در دانش فنی فرمولاسیون مواجه بوده است؛ تاکنون هیچ محصول نماتدکشی در ایران به مرحله تولید تجاری نرسیده است.
رستمی در پایان خاطر نشان کرد: مهمترین کاربرد محصول این تحقیق، کاهش استفاده از سموم و کودهای شیمیایی خطرناک برای محیط زیست و انسانهاست و میتوان با توجه به دستورالعملهای مراجع ذیصلاح در کشور، خط تولید فرمولاسیون با ماده مؤثره «قارچ یا باکتری جهشیافته» علیه نماتد را راهاندازی کرد.
به نقل از روابطعمومی بنیاد ملی علم ایران (INSF)، بر این اساس از جدایه جهشیافته Trichoderma harzianum و Bacillus subtilis تحت پرتوتابی با پرتو گاما و کیتوزان استفاده شد. همچنین خاصیت ضدنماتدی این میکروارگانیسمها در این پروژه، بررسی شده است. ترکیب این سه عامل یعنی باکتری و قارچ و کیتوزان میتواند روی کنترل نماتد ریشه گرهی به خوبی مؤثر باشد و نیاز سم را برای گیاه کاهش میدهد.
سرویس خبری:فناوری غذا و بخش صنعت
