بر اساس مشاهدات میدانی از فروشگاهها، چند هفته پس از ثبت کاهش مقطعی قیمت مرغ در بازار، نشانههای کمبود این محصول پروتئینی در برخی فروشگاهها و مراکز عرضه به چشم میخورد؛ در برخی فروشگاههای زنجیرهای طی دو روز گذشته تنها محصول موجود، گوشت قرمز بود و خبری از مرغ نبود. به گفته فروشندگان مدتی است که توزیع این محصول نسبت به گذشته محدود شده و فقط ساعات اولیه روز به میزان محدودی موجود است و طی روز، دیگر توانایی تامین نیاز مشتریان را ندارند؛ موضوعی که ریشه آن را باید در پیامدهای حذف ارز ترجیحی، افزایش هزینههای تولید و کاهش توان ادامه فعالیت واحدهای مرغداری جستوجو کرد.
حذف ارز ترجیحی نهادههای دامی، اگرچه با هدف واقعیسازی قیمتها و انتقال یارانه به مصرفکننده نهایی اجرا شد، اما به اذعان فعالان صنعت مرغداری، این سیاست بدون فراهم شدن زیرساختهای لازم و تأمین نقدینگی مورد نیاز تولیدکنندگان به مرحله اجرا رسید. نتیجه آن، افزایش ناگهانی هزینه تولید و برهم خوردن تعادل عرضه در بازار بود.
خوراک دام که سهمی حدود ۶۵ درصدی در هزینه تمامشده تولید مرغ دارد، پس از حذف ارز ترجیحی با رشد چندبرابری قیمت مواجه شد. این افزایش هزینه، در کنار رشد قیمت جوجه یکروزه، بسیاری از واحدهای مرغداری را با کمبود نقدینگی روبهرو کرد؛ بهگونهای که بخشی از آنها ناچار به کاهش جوجهریزی یا خروج موقت از چرخه تولید شدند.
در همین راستا، حبیب اسداللهنژاد – مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی – در گفتوگوهای اخیر خود تأکید کرده بود که قیمتهای فعلی بازار، لزوماً بازتابدهنده قیمت واقعی مرغ نیست و تولیدکنندگان در مقاطعی، با وجود کاهش قیمت مصرفکننده، متحمل زیان شدهاند.
به گفته او، کاهش مقطعی قیمت نه ناشی از بهبود شرایط تولید، بلکه نتیجه عرضه مازاد ناشی از جوجهریزی بالای ماههای قبل بوده است؛ وضعیتی که تداوم نداشته و بهتدریج جای خود را به کاهش عرضه داده است.
دادههای منتشرشده نشان میدهد پس از ثبت رکورد جوجهریزی در ماههای ابتدایی اجرای طرح حذف ارز ترجیحی، در ماههای بعد روند تولید کاهشی شد.
کارشناسان دلیل این موضوع را نبود اطمینان نسبت به آینده بازار، افزایش هزینهها و ناتوانی مالی تولیدکنندگان برای تأمین نهادهها عنوان میکنند. این کاهش تولید، اکنون خود را به شکل کمبود مرغ در برخی فروشگاهها نشان داده است. از سوی دیگر، بهرغم کاهش نسبی قیمت در مقطعی از زمان، تقاضای بازار بهویژه در آستانه مناسبتهای خاص و دورههای افزایش مصرف، با افت عرضه همزمان شده و فشار مضاعفی بر شبکه توزیع وارد کرده است. فعالان این بخش معتقدند عدم ورود مؤثر ذخایر حمایتی به بازار و تأخیر در خرید و ذخیرهسازی مرغ مازاد در دورههای وفور، یکی از دلایل تشدید نوسانات اخیر است.
تولیدکنندگان بارها خواستار ایفای نقش پررنگتر دولت در تنظیم بازار شدهاند از جمله از طریق خرید حمایتی، تأمین سرمایه در گردش و پرهیز از تصمیمات مقطعی در حوزه صادرات و قیمتگذاری و به اعتقاد آنها، ادامه این وضعیت میتواند به بیثباتی بیشتر بازار و تکرار دورههای کمبود و افزایش قیمت منجر شود.
در مجموع، آنچه امروز در قالب کمبود مرغ در برخی فروشگاهها مشاهده میشود، نتیجه زنجیرهای از تصمیمات اقتصادی، افزایش هزینههای تولید و کاهش انگیزه تولیدکنندگان است؛ زنجیرهای که اگر با سیاستهای حمایتی هدفمند و پایدار اصلاح نشود، میتواند امنیت عرضه این کالای اساسی را با چالشهای جدیتری مواجه کند.
اثر کالابرگ بر بازار مرغ و تخممرغ
در این زمینه حبیب اسداللهنژاد – مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی ایران – در گفتوگویی رادیویی با اشاره به حذف ارز ترجیحی اظهار کرد: اصل حذف ارز ترجیحی اقدامی بود که باید انجام میشد و هدف دولت نیز انتقال یارانه از حلقه اول تولید به مصرفکننده نهایی و قرار گرفتن آن بر سر سفره مردم بود؛ اما زمان اجرای این طرح و شیوه عملیاتی شدن آن، مناسب انتخاب نشد.
وی افزود: این طرح بهصورت شتابزده و بدون ایجاد زیرساختهای لازم اجرا شد، در حالی که اگر حذف ارز ترجیحی بهصورت تدریجی و پلکانی انجام میگرفت، نه تولیدکننده دچار آسیب میشد و نه مصرفکنندگان با شوک قیمتی روبهرو میشدند.
مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی با اشاره به افزایش هزینههای تولید گفت: خوراک دام که حدود ۶۵ درصد هزینه تولید مرغ را شامل میشود، پس از حذف ارز ترجیحی حدود چهار برابر افزایش یافت. همچنین قیمت جوجه یکروزه بهعنوان یکی از مؤلفههای اصلی تولید، رشد قابل توجهی داشته که این عوامل بهطور مستقیم بر قیمت تمامشده مرغ اثر گذاشته است.
اسداللهنژاد تأکید کرد: تولیدکنندگان کاملاً فشار اقتصادی واردشده به مردم را درک میکنند و هیچ مرغداری از افزایش قیمت مرغ خوشحال نمیشود، چرا که اولین پیامد این شرایط، زیان تولیدکنندگان است. در حال حاضر بسیاری از واحدهای مرغداری به دلیل نبود نقدینگی و فراهم نشدن زیرساختها، توان ادامه تولید را ندارند و از چرخه تولید خارج شدهاند؛ موضوعی که میتواند در آینده تأمین مرغ را با چالش مواجه کند.
وی با اشاره به ظرفیت تولید کشور تصریح کرد: ایران توان تولید بیش از ۳.۵ میلیون تن مرغ در سال را دارد و حتی با سرانه مصرف ۳۲ کیلوگرم برای هر ایرانی، امکان صادرات حدود ۶۰۰ هزار تن مرغ وجود دارد. اکنون که ارز ترجیحی حذف شده، باید فضای لازم برای صادرات پایدار و برنامهریزیشده فراهم شود تا تولیدکننده بتواند با اطمینان، قراردادهای صادراتی منعقد کند.
مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی با انتقاد از تصمیمات مقطعی در حوزه صادرات گفت: تصمیمات کوتاهمدت و ممنوعیتهای ناگهانی صادرات، هم به تولید آسیب میزند و هم اعتماد طرفهای خارجی را از بین میبرد. صادرات باید پایدار و قابل پیشبینی باشد.
اسداللهنژاد در ادامه با اشاره به وضعیت فعلی بازار مرغ گفت: قیمتی که هماکنون در بازار عرضه میشود، قیمت واقعی مرغ نیست و تولیدکنندگان به ازای هر کیلوگرم مرغ زنده، بین ۴۰ تا ۵۰ هزار تومان زیان میدهند. این در حالی است که در آذرماه رکورد جوجهریزی ۱۷۳ میلیون قطعه ثبت شد، اما در ماههای بعد به دلیل حذف ارز ترجیحی و کمبود نقدینگی، تولید کاهش یافت.
وی افزود: از دولت درخواست کردهایم شرکت پشتیبانی امور دام به وظیفه ذاتی خود عمل کرده و مرغ مازاد را برای ذخایر استراتژیک، بهویژه برای ماه رمضان و ایام نوروز، جمعآوری کند؛ اما قیمتهای خرید فعلی حمایتی نیست و عملاً انگیزهای برای جمعآوری مرغ مازاد ایجاد نمیکند.
مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی در پایان خاطرنشان کرد: پیشبینی ما این است که از اواخر ماه، قیمت مرغ به سمت قیمت واقعی حرکت کند. هرچند نگرانی مردم کاملاً قابل درک است، اما با افزایش قیمت تمامشده، تولیدکننده ناچار به اصلاح قیمت خواهد بود؛ بهویژه آنکه در شرایط فعلی امکان صادرات نیز وجود ندارد و تولیدکنندگان تعیینکننده قیمت نیستند.
منبع: ایسنا
