در سال‌های اخیر، سیر طارم به دلیل کیفیت بالا، ماندگاری مناسب و طعم متمایز، جایگاه ویژه‌ای در بازار مصرف کشور پیدا کرده است. این محصول نه‌تنها نقش مهمی در اقتصاد کشاورزی منطقه دارد، بلکه به یکی از منابع اصلی اشتغال روستایی تبدیل شده است.
با این حال، توسعه کشت این محصول راهبردی با موانعی مانند افزایش هزینه‌های تولید، نبود زیرساخت‌های نگهداری و فرآوری، نوسانات قیمت و حضور واسطه‌ها مواجه است. مجموعه این عوامل باعث شده سود واقعی تولیدکنندگان با ارزش بازار این محصول فاصله چشمگیری داشته باشد.
هزینه‌های تولید؛ فشار بر دوش کشاورز
یکی از کشاورزان باسابقه منطقه می‌گوید: افزایش قیمت نهاده‌ها، مهم‌ترین چالش تولید است. به گفته او، هزینه بذر، کود، سم، سوخت و دستمزد کارگران در سال‌های اخیر به شکل قابل توجهی افزایش یافته، در حالی که قیمت فروش محصول ثبات ندارد.
او تأکید می‌کند: کشاورز عملاً نقشی در تعیین قیمت ندارد و بازار توسط واسطه‌ها مدیریت می‌شود البته این موضوع در بسیاری از محصولات کشاورزی صدق می‌کند؛ چراکه با توجه به ساختار سنتی فعالیت در حوزه اقتصاد کشاورزی چندان مورد توجه قرار نگرفته است.
وی ادامه می‌دهد: وقتی کشت یک محصول همچون سیر در یک منطقه بنا به هر دلیلی ترویج پیدا می‌کند باید گام‌های موثری برای برنامه‌ریزی بلندمدت برداشت تا هم کشاورز به خواسته خود برسد و هم اینکه اقتصاد منطقه و استان بتواند از آن سود ببرد ولی متاسفانه این موضوع مورد بی‌توجهی قرار گرفته و کشاورز فقط کشت محصول را انجام می‌دهد و به‌صورت کاملا سنتی و به صورت رها اقدام به خام فروشی می‌کند که این امر خود باعث هدررفت منابع می‌شود.
این کشاورز طارمی که خود تحصیل کرده رشته کشاورزی است و تمایل داشته ادامه‌دهنده راه پدران خود باشد با بیان اینکه تغییر ساختار در حوزه‌ای که از ابتدا سنتی بوده بسیار کار دشورای است، می‌افزاید: کار سخت است اما نشد ندارد و با کمی تلاش می‌توانیم به جای نفت از مزارع خود طلا برداشت کنیم این خود گامی در راستای استقلال مالی کشور و دور شدن از چاه‌های نفت است.
وی در ادامه یادآور می‌شود: ما از گذشته کشوری خشک و کم بارش بودیم ولی با کمی مطالعه در رابطه با تاریخ کشاورزی متوجه می‌شویم کشاورزان منطبق با شرایط کشت محصول می‌کردند بدون آنکه در آن زمان دانشگاهی و یا اطلاعات علمی باشد. آنها با زمین دوست بودند و به صدای آن گوش می‌کردند و تنها راه موفقیت هم همین است. الان طارم به خاطر نوع آب‌وهوا مستعد کاشت سیر است پس باید بدانیم چه کار می‌توان کرد که جیب کشاورز و اهالی منطقه پر پول شود. ما دانش کار را داریم ولی از آن استفاده نمی‌کنیم که حاصل آن نیسان‌هایی است در گوشه و کنار استان در حال فروش فله‌ای سیر و سایر محصولات هستند.
کشاورز دیگری نبود صنایع فرآوری را حلقه مفقوده زنجیره ارزش می‌داند. به گفته او، بخش عمده محصول به صورت تازه‌خوری عرضه می‌شود و ارزش افزوده اصلی در مراحل بعدی نصیب واسطه‌ها می‌شود.
او معتقد است ایجاد واحدهای بسته‌بندی، خشک‌کنی و تولید فرآورده‌های سیر می‌تواند درآمد کشاورزان را چند برابر کند و مانع مهاجرت جوانان از روستاها شود.
آمار رسمی تولید چقدر است؟
در رابطه به تولید سیر در طارم مدیر جهاد کشاورزی این شهرستان با بیان اینکه ۵۳۰ بهره‌بردار طارمی در کشت این محصول فعالیت دارند به خبرنگار می‌گوید: برداشت محصول از اوایل اردیبهشت آغاز شده است.
منوچهر یارمحمدی اظهار می‌کند: در سال جاری ۴۵۰ هکتار از اراضی کشاورزی به کشت سیر اختصاص یافته و میانگین برداشت از هر هکتار حدود ۴۰ تن است. ارقام غالب زیر کشت شامل صورتی، قرمز و آذرشهر است.
وی می‌افزاید: سیر طارم علاوه بر مصرف داخلی، به استان‌های تهران، گیلان، مازندران و البرز ارسال می‌شود و بخشی از محصول نیز به خارج از کشور صادر می‌شود.
به گفته یارمحمدی، سالانه ۷۰ درصد محصول به مصرف تازه‌خوری و ۳۰ درصد به فرآوری اختصاص دارد و پیش‌بینی می‌شود امسال بیش از ۵۴۰ میلیارد تومان درآمد نصیب کشاورزان منطقه شود.
با وجود آمار تولید و درآمد پیش‌بینی‌شده، کشاورزان از نقش پررنگ واسطه‌ها در بازار گلایه دارند. نبود بازار مستقیم و شبکه توزیع منسجم باعث شده کشاورزان در زمان برداشت، ناچار به فروش فوری محصول با قیمت پایین شوند.
این سخنان در حالی مطرح می‌شود که فاصله قیمتی میان مزرعه و بازار مصرف گاه چند برابر است؛ موضوعی که کارشناسان آن را ناشی از ضعف تعاونی‌های کشاورزی، کمبود سردخانه‌ها و نبود زیرساخت صادرات مستقیم می‌دانند. موضوعی که همه مسئولان و فعالان حوزه کشاورزی و اساتید دانشگاهی به آن اذعان دارند ولی هنوز اقدامی موثر و کارآمد برای آن نشده و نظرها در حد حرف باقی مانده است.
ظرفیت‌های توسعه که بلااستفاده مانده است
طارم ظرفیت تبدیل شدن به برند ملی و صادراتی سیر را دارد. ایجاد صنایع تبدیلی، توسعه سردخانه‌ها، بسته‌بندی استاندارد و تقویت تعاونی‌ها می‌تواند زنجیره ارزش این محصول را تکمیل کند. توسعه صادرات مستقیم و حذف واسطه‌های غیرضروری، علاوه بر افزایش درآمد کشاورزان، به تثبیت اشتغال و رونق اقتصاد روستایی کمک خواهد کرد. همه این را می‌دانند ولی تاکنون اقدام زیربنایی برای آن انجام نشده است.
اگر قرار است طارم به قطب صادرات محصولات کشاورزی از جمله سیر تبدیل شود، باید تمرکز از سطح کشت به سمت صنایع فرآوری، بسته‌بندی مدرن و حذف واسطه‌های غیرضروری تغییر کند. تنها با ایجاد زیرساخت‌های صنعتی در محل تولید، می‌توان از شر دلال‌بازی خلاص شد و اجازه داد سود واقعی این محصول را همه مردم استان که آب و خاک و منابع خود را برای تولید این محصول گذاشته‌اند ببرند.
باید نگاهی وسیع به ماجرا داشت و فقط کشاورز و دلال را ندید بلکه برای داشتن اقتصاد کشاورزی قوی و استانی توسعه یافته همه باید از تولید در حوزه‌های مختلف و سود آن منتفع شوند و اگر چنین نباشد اقتصاد استان را برای درآمدی محدود باخته‌ایم.
منبع:ایسنا
