چند بار شده که با انگیزه بالا به باشگاه بروید، اما بعد از چند ست تمرین، ناگهان احساس کنید انرژیتان تخلیه شده و وزنههایی که هفته قبل به راحتی میزدید، حالا سنگین تر از همیشه به نظر میرسند؟ یا شاید در یک مسابقه دویدن، در نیمه راه پاهایتان آنقدر سنگین شود که نتوانید به مسیر ادامه دهید؟ این اتفاق برای بسیاری از ورزشکاران حتی حرفهایها، بارها رخ داده است و ریشه این مشکل اغلب به یک نقطه ساده برمیگردد؛ تغذیه نادرست قبل از تمرین.
بدن شما برای یک جلسه تمرینی سخت، مانند یک خودروی مسابقهای است که برای شروع یک مسابقه طولانی به سوخت مرغوب و باک پر نیاز دارد. اگر قبل از حرکت، سوختگیری را اشتباه انجام دهید یا اصلا انجام ندهید، حتی بهترین برنامه تمرینی هم نمیتواند نتیجهای که انتظار دارید را برایتان به ارمغان آورد. تغذیه قبل از ورزش، نه تنها سطح انرژی شما را تعیین میکند بلکه روی تمرکز، قدرت، استقامت و حتی ریکاوری بعد از تمرین نیز، تأثیر مستقیم میگذارد.
بر اساس این مطلب که از سوی امین پایداره، کارشناس تغذیه ورزشی تهیه شده و از سوی فدراسیون پزشکی ورزشی در اختیار ایسنا قرار گرفته، آمده است: متأسفانه بسیاری از ورزشکاران به ویژه تازهکارها، یا این وعده غذایی را کاملا نادیده میگیرند یا با انتخابهای اشتباه، نه تنها کمکی به خود نمیکنند، بلکه عملکردشان را مختل میسازند. باورهای غلطی مثل «ناشتا ورزش کردن چربی را آب میکند» یا «هر چیزی که بخورم قبل از تمرین خوب است»، هنوز هم در میان ورزشکاران رایج است و نتیجهاش چیزی نیست جز افت عملکرد، تحلیل عضلات و خستگی زودرس.
چرا تغذیه قبل از تمرین مهم است؟
وقتی شما شروع به تمرین میکنید، عضلاتتان برای انقباض و تولید نیرو به منبعی فوری از انرژی نیاز دارند. این انرژی عمدتا از دو منبع تأمین میشود؛ گلیکوژن در عضلات و کبد ذخیره شده است و قند خون (گلوکز) از وعدههای غذایی به دست میآید. گلیکوژن مانند یک مخزن سوخت داخلی است اما این مخزن نامحدود نیست و معمولا پس از ۶۰ تا ۹۰ دقیقه تمرین شدید به شدت کاهش مییابد.
اگر قبل از تمرین، این مخزن را به خوبی پر نکرده باشید، خیلی زود به ته خط میرسید و بدن برای تأمین انرژی مورد نیازش، دست به کار خطرناکی میزند. تجزیه بافتهای عضلانی برای تولید گلوکز (فرایندی به نام گلوکونئوژنز) یعنی شما برای ساختن عضله زحمت کشیدهاید اما به دلیل سوءتغذیه، خودتان باعث تخریب آن میشوید.
علاوه بر تأمین انرژی، تغذیه صحیح قبل از تمرین، نقش دیگری هم دارد که محافظت از عضلات است. وقتی شما یک وعده مناسب قبل از تمرین میل میکنید که حاوی پروتئین کافی است، سطح اسیدهای آمینه در خون شما بالا میرود. این اسیدهای آمینه مانند یک سپاه دفاعی عمل و از تجزیه پروتئینهای عضلانی در طول تمرین جلوگیری میکنند.
آبرسانی یا هیدراتاسیون هم بخش جداییناپذیر این معادله است. اگر با بدنی کمآب وارد تمرین شوید، حجم خون کاهش مییابد و قلب برای پمپاژ اکسیژن به عضلات، مجبور میشود سختتر کار کند، نتیجه اما خستگی زودتر از حد معمول، کاهش تمرکز و افزایش خطر آسیب است و به همین دلیل تغذیه قبل از تمرین را نباید فقط معادل خوردن غذا در نظر گرفت و نوشیدن آب کافی هم بخش حیاتی به شمار میرود.
بهترین زمان تغذیه قبل از تمرین
یکی از رایجترین سؤالهای ورزشکاران این است که چند ساعت قبل از تمرین باید غذا بخورم؟ پاسخ این سؤال کاملا به نوع و حجم غذایی که مصرف میکنید بستگی دارد و نمیتوان یک قانون یکسان برای همه شرایط وضع کرد اما یک چارچوب کلی وجود دارد که با رعایت آن، میتوانید بهترین نتیجه را بگیرید.
وعده غذایی اصلی (ناهار یا شام) اگر دو تا سه ساعت قبل از تمرین میل شود، بهترین زمان است. این فاصله زمانی به بدن شما اجازه میدهد که فرایند هضم را به خوبی طی کند، مواد مغذی جذب جریان خون شوند و شما بدون احساس سنگینی یا نفخ، با انرژی کامل پا به تمرین بگذارید.
اما همیشه این امکان وجود ندارد که ۳ ساعت قبل از تمرین، یک وعده کامل بخورید. بسیاری از ورزشکاران صبح زود یا بلافاصله پس از کار اداری به تمرین میروند. در این شرایط، میانوعده سبک ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از تمرین، راهحل ایدهآل است. این فاصله به بدن اجازه میدهد که قند خون را بالا ببرد و انرژی سریع در اختیار عضلات قرار دهد. یک موز، یک مشت خرما، یک لیوان شیر یا یک ساندویچ کوچک نان سبوسدار با پنیر کمچرب، گزینههایی هستند که در این بازه زمانی به خوبی جواب میدهند.
نکته مهم اینجاست که هرگز نباید با معده کاملا پر یا کاملا خالی وارد تمرین شوید. معده پر یعنی خونرسانی به جای عضلات به سمت دستگاه گوارش منحرف میشود و شما احساس سنگینی، نفخ و حتی تهوع خواهید داشت. معده خالی هم یعنی قند خون پایین، افت انرژی و تخریب عضلات، پس هدف پیدا کردن نقطه تعادل است و باید غذایی که هضم شده و انرژیاش در دسترس باشد، مصرف کنید.
چه چیزی بخوریم؟
ترکیب غذایی: یک وعده ایدهآل قبل از تمرین باید از سه بخش اصلی تشکیل شود که هرکدام نقش مشخصی دارند. کربوهیدرات، پروتئین و مقدار بسیار کمی چربی اما سهم هرکدام و نوع آنها بسیار تعیینکننده است.
کربوهیدراتها: تأمینکننده اصلی انرژی است. کربوهیدراتها مهمترین بخش وعده قبل از تمرین هستند. آنها به دو دسته تقسیم میشوند که ساده و پیچیده است. کربوهیدراتهای ساده مانند موز، خرما، عسل، کشمش و نان سفید، بسیار زودهضم هستند و در کمترین زمان ممکن به صورت گلوکز در خون ظاهر میشوند و انرژی فوری در اختیار شما میگذارند. این گزینهها برای میانوعده نیم تا یک ساعت قبل از تمرین عالی هستند. در مقابل، کربوهیدراتهای پیچیده مانند جو دوسر، برنج قهوهای، سیبزمینی شیرین و نان سبوسدار، دیرتر هضم میشوند و انرژی را به تدریج و طی زمان طولانیتری آزاد میکنند. این دسته برای وعده اصلی ۲ تا ۳ ساعت قبل از تمرین گزینههای بهتری هستند، زیرا انرژی پایداری را در طول تمرین فراهم میکنند.
پروتئین: محافظت از عضلات نقش اصلی پروتئین است. نقش پروتئین قبل از تمرین، تأمین انرژی فوری نیست بلکه جلوگیری از تخریب عضلات و ایجاد بستر برای رشد است. وقتی شما قبل از تمرین پروتئین مصرف میکنید، سطح اسیدهای آمینه در خون بالا میرود و عضلات شما در طول تمرین از منبع خارجی تغذیه میشوند و مجبور نیستند پروتئین داخلی خود را تجزیه کنند. منابع خوب پروتئین قبل از تمرین شامل ماست یونانی، شیر کمچرب، تخممرغ آبپز، پنیر کوتاژ یا حتی یک اسکوپ پودر پروتئین وی است. توجه کنید که مقدار آن نباید خیلی زیاد باشد و حدود ۱۵ تا ۲۰ گرم پروتئین برای اکثر ورزشکاران کافی است.
چربی: با احتیاط مصرف شود. برخلاف کربوهیدرات و پروتئین، چربیها به دلیل هضم دیرتر، بهترین گزینه برای وعده قبل از تمرین نیستند. مصرف چربیهای سنگین مثل غذاهای سرخشده، فستفودها، سوسیس و کالباس، پنیرهای پرچرب یا کره نه تنها انرژی فوری به شما نمیدهد بلکه با کند کردن فرایند هضم، باعث سنگینی و کاهش عملکرد میشود. اگر هم قرار باشد چربی مصرف کنید، بهتر است از منابع سالم و به میزان بسیار کم استفاده کنید و مثلا چند گردو یا نصف آووکادو، اما نه در فاصله نزدیک به تمرین مصرف شود.
آب را فراموش نکنید
تغذیه قبل از تمرین فقط به غذای جامد محدود نمیشود. وضعیت هیدراتاسیون شما قبل از شروع تمرین، تأثیر مستقیمی بر عملکردتان دارد. اگر با کمآبی وارد سالن شوید، حجم خون کاهش مییابد، فشار خون افت میکند و قلب برای تأمین اکسیژن عضلات، مجبور به کار بیشتر میشود و نتیجه اینکه زودتر خسته میشوید، تمرکزتان پایین میآید و ریسک گرفتگی عضلات افزایش مییابد.
قانون ساده این است که حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از تمرین، یک تا دو لیوان آب (حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیلیتر) بنوشید تا بدنتان کاملا هیدراته شود. اگر تمرین شما در هوای گرم انجام میشود یا رشتهتان استقامتی است و عرق زیادی از دست میدهید، میتوانید کمی نمک به آب اضافه کنید تا تعادل الکترولیتها حفظ شود اما از نوشیدن نوشابههای گازدار، آبمیوههای صنعتی پرشکر یا نوشیدنیهای کافئیندار بالا درست قبل از تمرین پرهیز کنید، زیرا میتوانند باعث نفخ، افزایش ادرار و حتی افت فشار شوند.
نتیجهگیری
تغذیه قبل از تمرین، یک علم دقیق نیست که نیاز به محاسبات پیچیده داشته باشد، بلکه هنری است که با رعایت چند اصل ساده، میتوانید بر آن مسلط شوید. مهمترین نکتهای که باید به خاطر داشته باشید این است که هر دقیقهای که در آشپزخانه صرف آمادهسازی یک وعده سالم و بهموقع میکنید، دقیقا به اندازه یک ست تمرین سخت در باشگاه ارزشمند است. کربوهیدرات مناسب، پروتئین کافی، آبرسانی صحیح و زمانبندی هوشمندانه، چهار رکنی هستند که اگر رعایت شوند، تمرینات شما را از یک فعالیت بینتیجه به یک جلسه مؤثر و لذتبخش تبدیل میکنند.
اگر تا امروز نتیجه مطلوبی از تمریناتتان نمیگرفتهاید، از همین جلسه بعد شروع کنید. یک موز و یک لیوان شیر را همراه خود به باشگاه ببرید، نیمساعت قبل از تمرین میل کنید و تفاوت را در سطح انرژی، قدرت و تمرکز خود احساس کنید. به یاد داشته باشید، موفقیت در ورزش، نه در یک روز، بلکه در مجموع انتخابهای کوچک و روزمره شما شکل میگیرد. تغذیه قبل از تمرین، یکی از بزرگترین و تأثیرگذارترین این انتخابهاست.
سرویس خبری:علمی-تغذیه و سلامت
منبع:سلامت نیوز
