محمود هوشیارفرد، عضو هیئت علمی و رئیس بخش تحقیقات گیاهپزشکی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گیلان و عضو کمیته سلامت و ایمنی محصول برنج استان گیلان در خصوص بذرهای گواهیشده برنج اظهار کرد: بذرهای گواهیشده توسط موسسات تحقیقاتی و شرکتهای تولید بذر تحت نظارت دقیق دستگاههای مسئول تولید میشوند و از خلوص ژنتیکی و فیزیکی بالا، قدرت جوانهزنی مطلوب و سلامت کافی برخوردار هستند. این بذرها عاری از عوامل بیماریزا و بذر علفهای هرز بوده و نقش مهمی در افزایش کیفیت و پایداری تولید برنج دارند.
وی افزود: با وجود تلاشهای صورت گرفته طی سالهای گذشته، بسته به شرایط آبوهوایی زمان برداشت و نحوه مدیریت مزارع تولید بذر، تنها حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد از بذر گواهیشده مورد نیاز شالیکاران استان گیلان تولید و توزیع شده است.
پیامدهای استفاده از بذرهای غیرگواهیشده و خودمصرفی
هوشیارفرد با اشاره به اینکه استفاده از بذرهای غیرگواهیشده یا بذرهای خودمصرفی میتواند پیامدهای متعددی برای کشاورزان و کل زنجیره تولید برنج به همراه داشته باشد، گفت: یکی از مهمترین مشکلات این بذرها، پایین بودن خلوص ژنتیکی آنهاست. این بذرها ممکن است در طول زمان در اثر اختلاط با سایر ارقام یا وجود بوتههای متفرقه برنج، ویژگیهای ژنتیکی خود را از دست داده باشند.
وی ادامه داد: این مسئله علاوه بر کاهش عملکرد محصول نسبت به بذرهای اصلاحشده و یا گواهیشده، موجب افزایش حساسیت بوتههای برنج به آفات، بیماریهای جدید و تنشهای محیطی از جمله کمآبی میشود. همچنین ناخالصی ژنتیکی میتواند باعث کاهش کیفیت محصول نهایی از نظر ویژگیهایی همچون عطر، طعم و کیفیت پخت برنج شود.
رئیس بخش تحقیقات گیاهپزشکی مرکز تحقیقات کشاورزی گیلان خاطرنشان کرد: از دیگر پیامدهای استفاده از بذرهای غیرگواهیشده، رشد نامنظم بوتهها و عدم یکنواختی در زمان رسیدگی، اندازه و کیفیت دانههاست. این موضوع عملیات مدیریت مزرعه، برداشت و فرآوری شلتوک را با دشواری مواجه میکند.
وی افزود: اُفت کیفیت محصول نیز از دیگر پیامدهای کاشت بذرهای غیررسمی است. وجود ناخالصی، دانههای شکسته، دانههای آفتابخورده و عدم یکنواختی در اندازه دانهها، کیفیت برنج تولیدی را کاهش داده و ارزش بازاری آن را پایین میآورد.
انتقال بیماریها و علفهای هرز از طریق بذرهای آلوده
هوشیارفرد با اشاره به مخاطرات بهداشتی و زراعی ناشی از استفاده از بذرهای خارج از چرخه رسمی تولید بذر گفت: این بذرها ممکن است حامل عوامل بیماریزای قارچی از جمله بلاست، لکه قهوهای و پوسیدگی غلاف و دانه باشند. همچنین قارچهای بذرزاد نظیر گونههای Curvularia، Bipolaris و Fusarium و نیز عوامل بیماریزای باکتریایی و نماتدی میتوانند از طریق بذر به مزارع منتقل شوند.
وی افزود: انتقال این عوامل بیماریزا به مزارع میتواند موجب شیوع گسترده بیماریها شده و علاوه بر افزایش نیاز به مصرف سموم شیمیایی و دفعات سمپاشی، خسارات سنگینی به محصول وارد کرده و عملکرد را به طور قابل توجهی کاهش دهد.
عضو کمیته سلامت و ایمنی محصول برنج استان گیلان تصریح کرد: در برخی موارد، بذر علفهای هرز نیز همراه با بذر برنج وارد مزرعه میشود که این مسئله رقابت با گیاه اصلی را تشدید کرده و ضمن کاهش عملکرد، هزینههای کنترل علفهای هرز را افزایش میدهد.
افزایش هزینه تولید و کاهش سودآوری
وی با بیان اینکه استفاده از بذرهای غیرگواهیشده پیامدهای اقتصادی قابل توجهی نیز دارد، اظهار کرد: افزایش هزینههای تولید، بالا رفتن ریسک سرمایهگذاری، کاهش سودآوری و حتی ایجاد مشکلات در صادرات از جمله مهمترین آثار اقتصادی استفاده از این نوع بذرهاست.
هوشیارفرد گفت: نیاز به مصرف بیشتر کودهای شیمیایی، آفتکشها و علفکشها، هزینههای تولید را به شکل محسوسی افزایش میدهد. از سوی دیگر، با توجه به نبود اطمینان نسبت به کیفیت بذر و احتمال بروز خسارات ناشی از بیماریها و علفهای هرز، ریسک سرمایهگذاری برای کشاورزان افزایش پیدا میکند.
وی تاکید کرد: در واقع هیچ تضمینی برای دستیابی به عملکرد مطلوب و حتی قابل قبول در بذرهای غیرگواهیشده و غیراستاندارد وجود ندارد و کشاورز ممکن است با سرمایهگذاری روی این نوع بذرها، با کاهش شدید عملکرد یاحتی از بین رفتن کامل محصول مواجه شود.
رئیس بخش تحقیقات گیاهپزشکی مرکز تحقیقات کشاورزی گیلان افزود: تلفیقی از کاهش عملکرد و اُفت کیفیت محصول و افزایش هزینههای تولید برنج، در نهایت سودآوری کشاورز را به شدت کاهش میدهد.
پیامدهای زیستمحیطی استفاده از بذرهای غیرگواهی شده و خودمصرفی
هوشیارفرد در ادامه با اشاره به آثار زیستمحیطی این موضوع گفت: انتقال بیماریها، آفات و علفهای هرز از طریق بذرهای غیراستاندارد و گواهی نشده، نیاز به مصرف بیشتر سموم شیمیایی را افزایش میدهد که این امر میتواند آثار نامطلوبی بر محیط زیست و سلامت انسان داشته باشد.
وی افزود: استفاده مستمر از بذرهای نامرغوب و محدود بودن دسترسی به بذرهای مورد تایید و گواهیشده، در بلندمدت ممکن است موجب کاهش تنوع ژنتیکی ارقام برنج در منطقه گردد که این مسئله پایداری تولید را تحت تاثیر قرار میدهد.
بذر گواهیشده؛ راهکاری برای کاهش ریسک تولید
عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گیلان با اشاره به نقش مراکز تحقیقاتی در تامین امنیت غذایی کشور گفت: مرکز تحقیقات کشاورزی با تولید و گواهی بذرهای اصلاحشده برنج، نقش محوری در تامین امنیت غذایی کشور ایفا میکند.
وی خاطرنشان کرد: بذرهای خودمصرفی که توسط شالیکاران برای کشت سال بعد نگهداری میشوند و همچنین بذرهای غیرگواهیشده که استانداردهای کیفی لازم را ندارند، میتوانند خطرات متعددی برای شالیکاران و تولید محصول به همراه داشته باشند.
هوشیارفرد تصریح کرد: علاوه بر این، عدم قطعیت در کیفیت و عملکرد این نوع بذرها، برنامهریزی برای مراحل کاشت، داشت و برداشت و مدیریت مزرعه را با اختلال مواجه میکند.
وی در پایان تاکید کرد: استفاده از بذر گواهیشده، اطمینان از کیفیت و عملکرد مطلوب را افزایش داده و به شالیکاران کمک میکند تا ریسک تولید را کاهش دهند. از این رو، دسترسی و استفاده از بذرهای گواهیشده برای شالیکاران گیلانی باید در اولویت قرار گیرد.
سرویس خبری : فناوری غذا و بخش صنعت
منبع:ایسنا
