با اتمام فصل برداشت برنج، شالیزارهای گیلان برای مدتی از هیاهوی برداشت و خرمن‌کوبی فاصله می‌گیرند، اما برای برخی کشاورزان، کار در زمین به پایان نمی‌رسد. آغاز فصل پاییز، در بسیاری از اراضی شالیزاری می‌تواند سرآغاز کشت دوم و فرصتی برای تولید محصولاتی باشد که با شرایط اقلیمی و جغرافیایی منطقه سازگاری دارند.
اما پاییز تنها فصل کشت دوباره نیست؛ بارش‌های فصلی، افزایش رطوبت و تغییرات دمایی نیز شرایط متفاوتی را برای مزارع رقم می‌زند؛ شرایطی که بی‌توجهی به آن می‌تواند زمینه‌ساز بروز آفات و بیماری‌های گیاهی و در نهایت کاهش کیفیت و میزان محصول شود.
در چنین شرایطی، رعایت توصیه‌های فنی و توجه به اصول مدیریت مزرعه می‌تواند نقش مهمی در حفظ سلامت محصول و کاهش خسارت‌های احتمالی داشته باشد. به همین منظور، درباره کشت دوم، چگونگی مدیریت مزارع و مراقبت از محصولات در شرایط بارندگی‌های پاییزی، با دکتر هوشیارفرد، پژوهشگر حوزه گیاهپزشکی و عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی گیلان، گفت‌وگو کردیم.
محمود هوشیارفرد در این گفت‌وگو با بیان اینکه کشت دوم بعد از برداشت برنج در اراضی شالیزاری از گذشته مورد توجه کشاورزان گیلانی بوده است، اظهار کرد: حدود ۳۵ تا ۵۰ درصد اراضی شالیزاری گیلان پس از برداشت محصول، زیر کشت محصولات مختلف عمدتا راتون (شابج) و گیاهان علوفه‌ای(شبدر برسیم، تریتیکاله، سورگوم علوفه‌ای و ماشک)، حبوبات(پاچ باقلا و باقلابرکت، نخودفرنگی)، سبزیجات برگی و غده‌ای قرار می‌گیرند.
وی در خصوص زمان مناسب کشت محصولات کشاورزی پاییزه افزود: بر اساس تقویم کشاورزی استان گیلان زمان مناسب کشت حبوبات پاییزه از نیمه دوم مرداد تا دهه آخر شهریور، شبدر بلافاصله بعد از برداشت برنج شهریور و مهر، سبزیجات برگی و غده‌ای هم از نیمه دوم شهریور تا نیمه آبان، باقلا از نیمه دوم مهر تا اوایل آذر و راتون بعد از برداشت برنج است.
هوشیارفرد با تاکید بر اینکه بارندگی‌های شدید پاییزه می‌توانند به محصولات کشت دوم، به‌ویژه در اراضی شالیزاری کم‌ارتفاع (غیر پُشته) و دارای زهکشی ضعیف، خسارت وارد کنند، گفت: خسارت‌های ناشی از بارندگی‌های شدید در شش ماهه دوم(نیمه دوم) سال و به‌ویژه در فصل پاییز، عمدتا «خسارت‌های مستقیم فیزیکی» مانند آب ماندگی و خفگی ریشه هستند که حتی ممکن است منجر به خسارت‌های ثانویه ناشی از آفات و گسترش بیماری‌هایی نظیر پوسیدگی ریشه شود.
این پژوهشگر حوزه گیاهپزشکی تاکید کرد: لازم است کشاورزان برای پیشگیری از خسارت بارندگی‌های پاییزه، اقداماتی را انجام دهند که نخست، بهبود شرایط زهکش‌هاست. بارش‌های پاییزی در کنار رطوبت بالای خاک پس از برداشت برنج، خطر غرقابی شدن یا بی‌هوازی شدن خاک را افزایش می‌دهد؛ لذا باید قبل از شروع بارندگی، مسیرهای خروجی آب باز و کانال‌های زهکشی مزرعه لایروبی، پاکسازی و یا ترمیم شوند تا آب اضافی به سرعت از سطح زمین خارج گردد زیرا، تجمع آب باعث خفگی ریشه و افزایش بیماری‌های قارچی ریشه‌ای می‌شود.
وی ادامه داد: در کشت‌های دوم مانند حبوبات، کنترل سطح آب زیرزمینی برای جلوگیری از ایجاد محیط مناسب برای پوسیدگی بذر بسیار مهم است.
هوشیارفرد با بیان اینکه آمادگی برای کشت دوم از طریق مدیریت کاه و کلش برنج در مزرعه بسیار مهم است، تصریح کرد: در صورتی که بقایا در خاک بمانند و با رطوبت بالا ترکیب شوند، می‌توانند کانون بیماری‌های قارچی باشند، بهتر است بقایا کمپوست یا با روش‌های صحیح مدیریت شوند.
این پژوهشگر حوزه گیاهپزشکی افزود: با توجه به بارندگی، احتمال شست‌وشوی مواد غذایی خاک وجود دارد. بررسی pH خاک و نیاز به کودهای پایه قبل از کشت دوم، پایداری رشد گیاه را در برابر تنش‌های محیطی تضمین می‌کند. همچنین، ایمن‌سازی انبارهای برنج ضروری است و حتما قبل از بارندگی، پایداری سقف‌ها، عایق بندی کف انبار، چیدمان کیسه‌ها روی پالت‌های چوبی و عدم تماس با دیوار و سیستم تهویه انبار کنترل شود زیرا رطوبت بالا باعث فعال شدن سریع آفات و رشد کپک‌ها می‌شود.
وی در خصوص پیشگیری از بیماری‌های قارچی گفت: رطوبت همراه با دمای معتدل گیلان، محیطی ایده‌آل برای بیماری‌هایی مثل پوسیدگی طوقه، ریشه یا لکه برگی است. استفاده از تیمارهای پیشگیرانه مانند تیمار بذر با قارچکش مناسب و استفاده از ترکیبات ارگانیک یا سایر روش‌های غیرشیمیایی و زیستی به عنوان روش‌های پیشگیری از خسارت طبق دستورالعمل‌های جهاد کشاورزی توصیه می‌شود.
هوشیارفرد در پایان بیان کرد: مکان‌یابی و بررسی دقیق اراضی شالیزاری مستعد کشت دوم همراه با استفاده از روش‌های زراعی مناسب و بیمه محصولات تاثیر قابل توجهی بر موفقیت کشت دوم در راستای بهبود بهره وری، تامین بخشی از نیاز علوفه دامی استان و افزایش درآمد کشاورزان دارد.
منبع: ایسنا
